Onomatopeja odmienna to jeden z dwóch podstawowych rodzajów onomatopei (obok onomatopei właściwej). Wyrażenia te są zwykłymi jednostkami języka naturalnego (należą do klasy czasowników, rzeczowników, przymiotników itd.), ale da się wskazać wyraźny związek etymologiczny między danym wyrazem a odpowiadającą mu onomatopeją właściwą, por. kap > kapać, stuk > stukać. Ze względu na ten związek onomatopeje odmienne są czasownikami brzmienia (bulgotać, chrupać, mlaskać itp.), czasownikami mówienia (blablać, ględzić, pleplać itp.) lub nazwami dźwięków (klekot, stukot, szum itp.) (ewentualnie czasownikami ruchu: dyndać, zygzakować itp.)
Ogólny mechanizm procesu, który Stanisław Rospond nazwał „wchłanianiem przez system języka onomatopei” (Rospond 1965: 47), jest prosty. Onomatopeja właściwa staje się podstawą słowotwórczą, do której dodaje się któryś z systemowych sufiksów czasownikowych lub rzeczownikowych. Tak powstała formacja zachowuje oczywiście semantyczny związek z podstawą, ale jest już wyrazem wchodzącym w zwykłe związki składniowe zdania (oraz staje się podstawą dalszych derywatów). Najbardziej typowym formantem czasownikowym jest – (k)ać (bąkać, charkać, ćwierkać, kwakać, pluskać etc.).
W pewnych grupach jednostek bazowanie na rdzeniach onomatopeicznych wyraża emocjonalność. Tak jest w przypadku przywoływanych czasowników mówienia (Grabias 1984: 78).
Artykuły powiązane
- Śniecikowska, Beata – Kubizm dźwiękowy
- Żurowski, Sebastian – Onomatopeja właściwa
- Kluba, Agnieszka – Onomatopeje leksykalne Tadeusza Peipera
