W słownikach języka polskiego zarejestrowany jest frazeologizm szósty zmysł. W Uniwersalnym słowniku języka polskiego wyrażenie to jest definiowane jako „zdolność wyczuwania, dostrzegania oznak niezauważanych przez innych, często pozwalająca uniknąć niebezpieczeństwa; intuicja, wyjątkowa wrażliwość” i traktowane jako synonim intuicji. Krystyna Waszakowa pisze, że „o intuicji mówi się także, że jest dodatkowym […]
semantyka
27 artykułów
Wyraz ucho został odziedziczony z psł. *uхo, ušese. W liczbie podwójnej miał on postać *uši, co kontynuuje dzisiejszy wyraz uszy (dwoje uszu). Omawiane słowo ma liczne nawiązania w językach indoeuropejskich, np. lit. ausìs (neoosnowa, (zob. SEJL I 34)), zwykle lm aũsys, łot. àuss, łac. auris, goc. ausō, stwniem. ōra, niem. […]
Wyraz zmysł należy do dużej rodziny słowotwórczej czasownika myśleć (dawniej myślić), do której zaliczyć trzeba przede wszystkim liczne czasowniki prefigowane pochodne od myślić, m.in. zmyślić, a także rzeczowniki zmysłowość i zmyślność oraz przymiotniki zmyślny, zmyślony i zmysłowy. Od tego samego rdzenia wywodzą się wyrazy mdły, stp. i śrpol. mudzić wraz […]
Wyraz dotyk pojawił się późno w języku polskim, zapisali go dopiero autorzy Słownika języka polskiego, tzw. warszawskiego, wydawanego na początku XX wieku, a i wówczas z kwalifikatorem. Wcześniej bliskie sobie znaczenia‘czynność dotykania’ i‘zmysł dotyku’ miały wyrazy jemu pokrewne, utworzone od czasowników dotknąć i dotykać: w dobie staropolskiej były to rzeczowniki […]
Wyraz wzrok kontynuuje psł. postać *zor–kъ (< *zărkŭ) z dodanym do rdzenia formantem –kъ; pierwotnie oznaczał on nazwę czynności‘patrzenie, widzenie, wzrok’ (por. Machek 1969: 718 i SEJPB 723). Według większości etymologów został on utworzony od psł. czasownika *zьrěti (por. Machek 1968: 718; SEK V 303), mimo istnienia już w scs. […]
Etymologia czasowników baczyć, obaczyć, zobaczyć, rzeczownika baczność oraz wyrazów pokrewnych (zob. indeks) Czasownik baczyć nie ma jasnej etymologii. Badacze tacy jak E. Berneker, R. Trautmann, V. Jagić, A. Vaillant, F. Sławski, M. Vasmer, a współcześnie W. Boryś, skłaniają się do wywodzenia go od tego samego rdzenia co oko, psł. *akis […]
Kontynuowany w języku polskim i innych językach słowiańskich psł. czasownik čȕti, čȕjǫ już w epoce prasłowiańskiej był wyrazem motywującym liczne derywaty: iterativum čuvati i pochodne od niego čuvьstvo, causativum čaviti (< *čě2viti) występujące w części południowo-zachodniej prasłowiańszczyzny , ekspresywne intensivum čuchati oraz utworzone od niego inchoativum čuchnǫti i nomen actionis […]