Haiku to poezja w szczególny sposóbsensualna, w założeniu będąca zapisem silnych doświadczeń zmysłowych, częstokroć łącząca wrażenia wzrokowe i słuchowe, rzadziej uwzględniająca doznania smakowe, węchowe, taktylne, związane z propriocepcją (por. Johnson 2011: 223; Żuławska-Umeda1983: 5; Ueda 1965: 57-59). Lektura haiku bywa swoistym, silnym „uzmysławianiem” sobie doznań stojących za (przed) wierszem – […]
Genologia
12 artykułów
W badaniach nad haiku kwestią kluczową są swoiste układy sensualne: bardzo istotne w kompozycji większości haiku klasycznych, kluczowe w poetyce – i badaniu – haiku na Zachodzie (por. Johnson 2011). Reginald Horace Blyth pisał: „tym, co odróżnia haiku od (innych form) poezji, jest fizyczny, materialny, doznaniowy charakter, który można by […]
Za twórcę wiersza kratkowego, zwanego po łacinie „carmen cancellatum”, uważa się Publiuliusza Optacjana Porfyriusza (I poł. IV w.). Uprawiali tę formę wierszową także Wenancjusz Fortunat, Hraban Maur czy Erhard Cellius (zob. przykład poniżej). Wśród polskich twórców wiersz kratkowanego można wskazać Stanisława Niegoszewskiego, Jana Rackiego, Maurycego Kiełkowskiego, Wawrzyńca Jana Będzińskiego oraz […]
Versus quadratus w dosłownym tłumaczeniu to „wiersz kwadratowy”, Julian Tuwim nazywa go „wierszem w kratkę” (Tuwim 2008: 396). Zasada konstrukcyjna tego typu tekstów jest bardzo prosta: tekst czytany poziomo i pionowo brzmi tak samo. Jest to rodzaj literackiej zabawy opartej na wielokrotnym i zróżnicowanym przestrzennie powtórzeniu. Sprawia to, że w […]
Wiersz labiryntowy zaliczany jest do poezji wizualnej, a jego początki sięgają starożytności, szczególną popularnością cieszył się w czasach baroku. Występuje on w wielu różnych odmianach: labirynt z centrum, labirynt progresywny, labirynty w kształcie krzyża Pseudo-Wenancjusza, labirynty literowe romboidalne (Rypson 2002: 173-176). Jednym z ciekawszych przykładów wiersza labiryntowego jest utwór Jana […]
Tautogram to wyraz powstały od połączenia greckich słów tautós, oznaczającego „ten sam” lub „taki sam”oraz grámma, oznaczającego „litera”. Jest to taki rodzaj tekstu, w którym wszystkie słowa zaczynają się od tej samej litery. Autorem jednego z najsłynniejszych tautogramów jest dominikanin Johannes Leo Placentius, który w 1546 roku pod pseudonimem Publius […]
Odmiana wiersza zaliczana do poezji wizualnej. Nazwa pochodzi od greckich wyrazów techne (rzemiosło, sztuka)i paegnion (gra, zabawa). Początki tej formy wierszowej, na co wskazuje Piotr Rypson (Rypson 2002: 12), sięgają 300 roku p. n. e. i wiązane są z Simiasem Rhodiusem (Simiaszem z Rodos), Teokrytem z Syrakuz oraz Dosiadasem z […]
Nazwa tego utworu literackiego, najczęściej wierszowanego, pochodzi od greckich wyrazów lógos (słowo)i grḯphos (zagadka). W różnych źródłach stosuje się też nazwy „enigmat”, „gryf” lub po prostu „zagadka”, choć nie do końca znaczą one dokładnie to samo. Logogryf zawierał w sobie imię i nazwisko lub nazwę jakiegoś przedmiotu, którą czytelnik miał […]
Stemmata czy też inaczej stemma to nazwa wywodząca się od greckiego wyrazu stémma, czyli wstęga. Pierwotnie był to zwój z zapisem genealogii rodów rzymskich. Z upływem czasu stał się odmianą emblematu powiązaną ściśle z heraldyką. Forma ta łączy w sobie obraz, którym jest herb i tekst w postaci krótkiego epigramu […]
Kaligram to nazwa pochodząca of francuskiego słowa calligramme, to zaś łączy w sobie greckie słowo kállos oznaczające „piękno” oraz grámma czyli „litera” lub „napis”. Jest to jeden z najciekawszych przykładów poezji wizualnej. Twórcą kaligramów był Guillaume Apollinaire, który w 1918 roku wydał słynny zbiór Calligrammes. Poèmes de la paix et […]