Dzieło niemieckiego franciszkanina Thomasa Murnera (1475-1537), Chartiludium logicae sive logica memorativa to podręcznik do nauki logiki, wykorzystujący w nauczaniu mnemotechnikę i karty do gry. Najstarsza zachowana edycja pochodzi z 1509 roku (Strassburg), aczkolwiek istnieją świadectwa, iż dzieło to było wydane drukiem już dwa lata wcześniej w krakowskiej oficynie Jana Hallera […]
Mnemotechnika
9 artykułów
Ars memoristarum to traktat z końca XV w. zachowany w jednej kopii w tzw. Kodeksie Pawła z Łomży z Biblioteki Kórnickiej (ms. 1122). Na podstawie inicjałów „P. de S.” został on przez Jerzego Zatheya przypisany bernardynowi, Paulinowi ze Skalbmierza (Zathey 1963: 513; Michałowska 2011: 611). Z życia domniemanego autora traktatu […]
Wiersz numeryczny ma strukturę rytmiczną możliwą do rozpoznania w odbiorze akustycznym. Powinien więc docierać do słuchacza w postaci tekstu wypowiedzianego na głos, natomiast w lekturze cichej powinno się pojawić wyobrażenie na temat wewnętrznego słyszenia takiej recytacji. Nie oznacza to jednak, by wiersz numeryczny składał się wyłącznie z czystych elementów mowy […]
Miejsca mnemoniczne stanowią podstawowy, pierwszy i wraz z wyobrażeniaminiezbędny składnik klasycznej sztuki pamięci. Według legendy przekazanej przez Cycerona (De oratore 2, 86, 351-354) wynalazcą miejsc mnemonicznych był grecki poeta, Symonides z Keos. Inspiracją dla niego stało się tragiczne wydarzenie w czasie uczty u Skopasa, tesalskiego dostojnika (Yates 1977: 13-14). Podczas […]
Sztuka pamięci (ars memoriae, ars memorativa) początkowo nierozerwalnie była związana z retoryką. Retoryka zaś, sztuka wymowy zrodzona w Grecji, składała się z pięciu części: wynajdywanie treści (inventio), układ i kompozycji (dispositio), styl (elocutio), pamięć (memoria) oraz wygłoszenie (pronuntiatio). Jako część składowa sztuki wymowy memoria omawiana była w traktatach poświęconych retoryce. […]
Opusculum de arte memorativa Jana Szklarka to traktat mnemotechniczny napisany w roku 1503 i wydany drukiem rok później w oficynie Kaspra Hochfedera w Krakowie. Druk posiada dwa warianty (A i B), różniące się innym położeniem drzeworytowej ilustracji z wyobrażeniem kosy na k. a8r (Wójcik 2006: 97-98). Jest to pierwszy wydany […]
Jeden z charakterystycznych elementów wielu późnośredniowiecznych traktatów mnemotechnicznych, zazwyczaj kojarzony z przedstawieniami liter wyobrażanych za pomocą przedmiotów o podobnym kształcie (np. skojarzenie litery A z drabiną lub cyrklem), w rzeczywistości bywał dość skomplikowany i różnorodny. Istniało bowiem kilka typów alfabetów wizualnych i mnemotechnicznych. Alfabet mnemoniczny z „Opusculum de arte memorativa” […]
Versus quadratus w dosłownym tłumaczeniu to „wiersz kwadratowy”, Julian Tuwim nazywa go „wierszem w kratkę” (Tuwim 2008: 396). Zasada konstrukcyjna tego typu tekstów jest bardzo prosta: tekst czytany poziomo i pionowo brzmi tak samo. Jest to rodzaj literackiej zabawy opartej na wielokrotnym i zróżnicowanym przestrzennie powtórzeniu. Sprawia to, że w […]
Imagines agentes (wyobrażenia działające, ang. acting images) Wyobrażenia mnemoniczne stanowią drugi niezbywalny element klasycznej sztuki pamięci obok miejsc (loci). O ile te ostatnie przyrównywane są w niej do tabliczek woskowych, o tyle imagines agentes pełnią funkcję liter, którymi „pisze się” w wyobraźni po „tabliczkach”, czyli miejscach mnemonicznych. Z imagines agentes […]