Wyraz zmysł należy do dużej rodziny słowotwórczej czasownika myśleć (dawniej myślić), do której zaliczyć trzeba przede wszystkim liczne czasowniki prefigowane pochodne od myślić, m.in. zmyślić, a także rzeczowniki zmysłowość i zmyślność oraz przymiotniki zmyślny, zmyślony i zmysłowy. Od tego samego rdzenia wywodzą się wyrazy mdły, stp. i śrpol. mudzić wraz […]
Archiwum miesiąca: kwiecień 2024
949 wpisów
Polisensoryczność jest cechą wielu ludzkich doświadczeń, nie może jej zabraknąć w doświadczeniu podróżniczym. Co więcej, sytuacja podróży intensyfikuje doznania zmysłowe, a zatem – i aktywność narządów zmysłów. Każdy z młodopolskich podróżników odbierał świat wszystkimi zmysłami. W zależności od osobistych predyspozycji poznawczych zmysły sekundarne (słuch, smak, węch, dotyk) były bardziej aktywne […]
Podróżnik okresu Młodej Polski, zwłaszcza ten, który decyduje się na odbycie podróży „egzotycznej”, pragnie wszechstronnie poznać świat, doświadczyć go wszystkimi zmysłami, również przy pomocy zmysłu smaku. Smakowe doświadczenie, do którego dochodzi w trakcie podróży jest przede wszystkim doświadczeniem smaków egzotycznej kuchni. Kosztując nieeuropejskich potraw i przypraw podróżnik przełomu XIX i […]
Odziedziczony z języka prasłowiańskiego wyraz język rekonstruuje się do postaci * (j)ęzy̏kъ, wtórnej w stosunku do wcześniejszego * (j)ęzy. Sufiks –kъ spełnił w tym wypadku funkcję strukturalną – przeniósł omawiany wyraz z archaicznej (niezaświadczonej w słowiańszczyźnie) kategorii słowotwórczej (masculinum na –ū-; (SP VI 114)) do żywej, czyli psł. deklinacji na […]
Wyraz dotyk pojawił się późno w języku polskim, zapisali go dopiero autorzy Słownika języka polskiego, tzw. warszawskiego, wydawanego na początku XX wieku, a i wówczas z kwalifikatorem. Wcześniej bliskie sobie znaczenia‘czynność dotykania’ i‘zmysł dotyku’ miały wyrazy jemu pokrewne, utworzone od czasowników dotknąć i dotykać: w dobie staropolskiej były to rzeczowniki […]
Czasownik obejrzeć (taka forma podana w Słowniku Staropolskim w artykule hasłowym) był już w dobie staropolskiej znacznie bogatszy semantycznie od wyrazu podstawowego, miał też od niego nieporównanie wyższą frekwencję: 68 poświadczeń (co warto zestawić z liczbą notacji wyrazów ględać : oględać w SXVI). Była dlań charakterystyczna przede wszystkim treść percepcyjna […]
Czasownik wąchać, rekonstruowany do czasów psł. w postaci ǫšǫ: ǫchajǫ (oboczność w 1. os. lp), ǫchati ‘wciągać woń, wąchać’ (SP I 51), został najprawdopodobniej utworzony za pomocą morfemu intensyfikującego –ch (a)- (por. SEJPB 681; Holub 1952: 426) i pierwotnie oznaczał‘mocno, intensywnie oddychać’ (por. Snoj 1997: 724). Tak utworzony typ czasowników […]
Wyraz wzrok kontynuuje psł. postać *zor–kъ (< *zărkŭ) z dodanym do rdzenia formantem –kъ; pierwotnie oznaczał on nazwę czynności‘patrzenie, widzenie, wzrok’ (por. Machek 1969: 718 i SEJPB 723). Według większości etymologów został on utworzony od psł. czasownika *zьrěti (por. Machek 1968: 718; SEK V 303), mimo istnienia już w scs. […]
Temat cielesności w literaturze podróżniczej przełomu XIX i XX wieku obejmuje wątki cielesności „Innego” oraz cielesności samego podróżnika. Temat cielesności przyjmuje zatem postać binarnej pary, której obydwa człony pozostają często wobec siebie w opozycji. Trasa podróży wiedzie przez obszary poddane kolonizacji europejskiej (Indie, Chiny, Afryka). Obszary te zamieszkuje ludność tubylcza, […]
Analizując pojęcie podróży Krzysztof Podemski pisze: „podróż czy turystyka w naszej epoce są używane (…) jako metafory jednego tylko typu doświadczenia, doświadczenia w i z u a l n e g o” [wyróżnienie K. P.] (Podemski 2003: 110). Słowa Podemskiego akcentują z jednej strony dominującą funkcję wzroku jako tego spośród […]