W prozie Terleckiego dotyk – element współtworzący sensualne usytuowanie postaci wobec świata – występuje jako aspekt budujący fundamentalną jego opresyjność. W ten sposób objawia się owa fizycznie wyrażająca się presja, której ulegają wszyscy bohaterowie utworów pisarza. W największym chyba stopniu na doświadczeniu jawnej, fizycznej przemocy cudzego dotyku opiera się konstrukcja […]
proza
135 wpisów
Zmysłowe metafory, obecne w twórczości reporterskiej Ryszarda Kapuścińskiego od jej początków, są rozpoznawalnym, wyróżniającym to pisarstwo chwytem językowym i kompozycyjnym. Stanowiąc destylat obrazów generowanych wokół konkretnego zmysłu, służą wydobywaniu sensualnych aspektów codzienności i odsłanianiu ich uniwersalizującego wymiaru. Oto np. analizując pustą przestrzeń audialną reporter daje przykład użycia ciekawego chwytu narracyjnego, […]
Jedną z najbardziej podstawowych cech prozy historycznej Władysława Lecha Terleckiego jest opresyjność budowanego w niej świata. Wszyscy jego bohaterowie odczuwają ciśnienie historii, pod której naciskiem zmuszeni są dokonywać wyborów – a ich konsekwencji nie są w stanie przewidzieć niepewnej, osaczającej i klaustrofobicznej rzeczywistości. Ta dotkliwa presja bardzo często wyrażana jest […]
![S. Themerson; „Wykład profesora Mmaa” [1958], ilustracje Franciszki Themerson, przedmowa Bertranda Russella, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2003, s. 264.](https://sensualnosc.bn.org.pl/wp-content/uploads/2024/04/HejmejAndrzej_Notacja-muzyczna-w-li-teraturze-XX-wieku_zalacznik12a-320x350.jpeg)
Użycie notacji muzycznej w rozmaitych tekstach literackich XX wieku wiąże się, po pierwsze, ze specyficzną, nietypową dla literatury formą przedstawiania stanów emocjonalnych (w myśl dobrze zakorzenionego w zachodnioeuropejskiej kulturze przekonania, iż muzyka potrafi wyrazić to, co niewyrażalne słowami), po drugie – z konwencją ujawniania komplikacji genologiczno-kompozycyjnych, mechanizmu transpozycji intermedialnej. Inaczej […]
W literaturze spotyka się dwa odmienne rodzaje deskrypcji muzyki, mianowicie opis dzieła muzycznego oraz opis reakcji wykonawcy i słuchacza – opis percepcji par excellence (zasadniczo percepcji słuchowej, ale przybierającej też niekiedy postać percepcji polisensorycznej). Sensualność w jednym typie opisu odgrywa znikomą, marginalną rolę, w drugim zaś – przeciwnie – kluczową, […]
Muzyka komponowana, którą uznaje się powszechnie za język emocji, jak też audiosfera, dźwięki i szmery spotykane w naturalnym środowisku, w realiach codzienności, stanowią we współczesnej kulturze audiowizualnej ważny impuls doznań sensualnych. Możliwości słuchania i przeżywania muzyki komponowanej są właściwie nieograniczone (kształtują się w zależności m.in. od struktury psychicznej słuchacza, kompetencji […]
W prozie Teodora Parnickiego sensualność podporządkowana została symbolice. Pisarz należał do formacji kulturowej, w której jeszcze nie nastąpił tzw. zwrot estetyczny ani zwrot somatyczny. Logocentryzm kultury, z którą związany był Parnicki, ogranicza – przynajmniej w aspekcie podmiotowym – znaczenie sensualności w jego dziele. Możliwa jest jednak reinterpretacja pozostawionych przez pisarza […]
Dźwiękowa panorama warszawskiego getta jest pochodną ogromnego stłoczenia jego mieszkańców, ich pauperyzacji i różnych form terroru, jakim było poddawane przez Niemców (Sakowska 1993, Engelking, Leociak 2001). Wydzielona przez okupanta część miasta, w której zamknięto ponad czterystutysięczną społeczność Żydów, przekształca się, a jej nowy obraz dźwiękowy staje się w dla diarystów […]
Reprezentacja doznań zmysłowych odgrywa kluczową rolę w wyrażaniu intelektualizmu Karola Irzykowskiego. Paradoks prymatu świadectwa zmysłów nad uroszczeniami umysłu wynikają u pisarza i krytyka literackiego, który – w największym uproszczeniu teraz rzecz ujmując – sprzeciwił się „przeduchowieniu” w estetyce Młodej Polski, z wyboru bezpośredniej tradycji negatywnej. Przede wszystkim (lecz nie tylko) […]
Krótkie ekfrazy i notatki o charakterze ekfrastycznym obecne w pisanych w latach 1980-2006 Lapidariach Ryszarda Kapuścińskiego dotyczą obrazów oglądanych na polskich i światowych wystawach malarstwa, grafiki i rysunku. Wpływa to na heterogeniczność opisywanych dzieł pochodzących z różnych kręgów kulturowych. Można zauważyć – po pierwsze – szczególne zainteresowanie Kapuścińskiego malarstwem współczesnym, […]