Dużo miejsca, szczególnie w powieściach, poświęca Witkacy „czuciom wewnętrznym”, czyli wewnętrznemu dotykowi. Somatyczne czucie organów wewnętrznych nie tylko pozwala dbać o zdrowie fizyczne, ale również ocenić wpływ degenerującego się świata. Analogię do choroby niszczącej organy wewnętrzne dostrzega Witkacy we wszelkich formach degradacji jednostki i kultury. Ciągłe przewroty społeczne porównuje do […]
XX wiek
246 wpisów
W swoich dziełach filozoficznych Witkacy rozróżniał dwa rodzaje odczuć cielesnych: zewnętrzny i wewnętrzny dotyk, czy mówiąc inaczej: czucia cielesne wewnętrzne i zewnętrzne (Witkiewicz 2003: 14). Pogląd na cielesność to centralny punkt jego filozofii, którą określał jako monadologię. W Witkacowskiej monadologii, traktowanej przez autora jako filozofia realistyczna, czyli opierająca się na […]
Dotykiem w utworach Witkacego rządzi leptofobia, czyli niechęć do dotyku. Z leptofobii wynika ambiwalencja wszelkich odczuć dotykowych, przedstawianych dosłownie i metaforycznie. Najwyższy wstręt wywołuje dotyk, w którym intensywnie odczuć można obcą, wywołującą wstręt cielesność i – przeciwnie – również najwyższą rozkosz sprawia intensywny dotyk obcego – innej jednostki i obcości […]
W dziełach Przybyszewskiego zagadnienie synestezji tylko częściowo łączy się z rozumieniem tej kategorii, jakie ugruntował symbolizm, daleko jej bowiem chociażby do koncepcji barwnego słyszenia1Barwne słyszenie – W psychologii odmiana synestezji określana jako barwne słyszenie nazywana jest także: chromestezją lub synopsją (Rogowska 2007: 19). Jest to najbardziej rozpowszechniona forma synestezji. Termin […]
Doświadczenie sensualne stanowi jeden z istotnych tematów w twórczości Przybyszewskiego. Problematyka ta wiąże się bezpośrednio z koncepcjami autora Nagiej duszy dotyczącymi funkcjonowania – czy raczej zawieszenia – człowieka pomiędzy światem zewnętrznym a wewnętrznym i pojawia się zazwyczaj w rozważaniach Przybyszewskiego w ramach innych podejmowanych przez artystę zagadnień. Najczęściej też zmysły […]
W twórczości Witkacego można zauważyć walkę z zapachami i fascynację zapachami. Zapachy odstręczają i przyciągają, gdyż najlepiej oddają inność: osoby, nacji, potrawy, kraju. Nad zapachami nie można zapanować, dlatego zapach i zdradza osobę, i zniewala. Ludzkość przedstawia Witkacy jako zbieraninę cuchnących osobników, gdyż człowiek zawsze wydziela nieprzyjemne zapachy. Tylko w […]
Radio należy do tych wynalazków, które zrewolucjonizowały nie tylko sposób przekazu informacji, ale też funkcjonowanie człowieka w świecie. Obcowanie ze sztuką przetworzonego przez technologię obrazu i dźwięku zmieniło bezpowrotnie naszą percepcję. Według słów Tytusa Czyżewskiego: „dzisiejszy człowiek jako widz i słuchacz współczesnego kina ma sposób myślenia i wyobraźnię inaczej skonstruowaną […]
Warunkiem odczuć głębszych jest przezwyciężenie pierwszych smakowych wrażeń. Smak podobnie jak inne zmysły traktuje Witkacy głównie jako elementy odczuć duchowych. Najlepiej smakowe odczucia uzmysławiają fantastyczne potrawy wymienione w powieściach i opisy zażywania peyotlu. Peyotl ma smak odrzucający, dlatego być może przynosi intensywne odczucia wewnętrzne: „ekstrakt peyotlowy jest czarno-brunatno-zielony jak asfalt […]
Do piątego roku życia muzyka Witkacego drażniła, gdyż słyszał ją jako chaos brzmieniowy. Przeszkadzał swojej matce w lekcjach muzyki. Dopiero choroba, która zagroziła jego życiu i namaszczenie olejami świętymi obudziły w nim żywe zainteresowanie sztuką dźwięku: Stanisław Ignacy Witkiewicz : Listy do Hansa Corneliusa: 90 […] byłem pozbawiony zdolności muzycznych, […]
Zmysłowa sugestywność „sfery nocnej” w dramacie polskim końca XIX wieku wiąże się z rozwojem techniki teatralnej. Przez wieki przedstawianie luminalnych kontrastów nocy było w teatrze sprawą czysto umowną, kwestią zastosowania określonej konwencji, na przykład zapalonej w dziennym świetle latarni albo wprowadzenia poetyckiego opisu (Ratajczakowa 2006: 407). W drugiej połowie XIX […]