Wzrokocentryzm oznacza uprzywilejowanie wzroku w stosunku do pozostałych zmysłów, wyrażające się także w ujmowaniu rzeczywistości i w wytworach kultury. Wielu badaczy uważa za wzrokocentryczną całą cywilizację zachodnią, często zresztą łączą ten fenomen z prymarną rolą wzroku w systemie percepcji ludzkiej: jak pisze Wolfgang Welsch, „nie można stworzyć kultury wbrew naturze” […]
Kognitywizm
10 artykułów
Historię modernistycznej krytyki i teorii przekładu literackiego w Polsce można napisać z perspektywy zmian sensualnych dominant terminologicznych (metaforycznych) właściwych poszczególnym fazom rozwoju refleksji translatorycznej: od „przedteoretycznej” polisensoryczności młodopolan, poprzez postulaty ekwiwalencji somatycznej i audialne terminy-metafory krytyków dwudziestolecia międzywojennego, wizualne i audialne terminy translatologii strukturalnej po kognitywistyczny „wzrokocentryzm” i asensualność semiotycznej teorii […]
Ekwiwalencja translatorska w zakresie fokalizacji zmysłowej (związana z zagadnieniami perspektywy narracyjnej, punktu widzenia, sytuacji narracyjnej) oznacza relację tożsamości strategii służących literackiej reprezentacji percepcjisensorycznej w oryginale i przekładzie. Tożsamość ta ma zagwarantować zbliżone reakcje somatyczne oraz podobne mentalne reprezentacje świata przedstawionego odbiorców tekstów źródłowego i docelowego. Problematyka wzajemnej odpowiedniości narracyjnej perspektywy […]
Spośród trzech występujących w polszczyźnie terminów odnoszących się do zjawiska językowego transferu: tłumaczenia, przekładu i translacji dwa ostatnie wskazują na proces przenoszenia, przesuwania z miejsca na miejsce. Łacińskie translatio — będące tłumaczeniem greckiego metaphora i wywodzące się od nieregularnego czasownika transfero (transferre, transtuli, translatum), które dało początek nie tylko rodzimej […]
Problematyka sensualności i ucieleśnienia w translatologii nie została dotychczas scalona i usystematyzowana. Można nawet powiedzieć, że jeszcze do niedawna związki translacji i procesów biochemicznych zachodzących w ludzkim organizmie były znacznie lepiej rozpoznane w biologii molekularnej niż w translatologii: biolodzy molekularni od połowy lat pięćdziesiątych XX wieku mianem translacji określają metaforycznie […]
Kognitywistyczne badania literackie wywodzą się z inspiracji wieloma nurtami współczesnej kognitywistyki i nie pozostają nawzajem kompatybilne nawet jeśli chodzi o podstawowe założenia na temat modelu umysłu i przebiegu kognicji (Hart 2001). Literaturoznawcze badania kognitywistyczne można podzielić na kilka powiązanych subdyscyplin: kognitywną retorykę, poetykę, narratologię, kognitywne badania nad odbiorem literackim, ewolucjonizm, […]
Propriocepcja zaliczana jest do tych modalności zmysłowych, które często nie mieszczą się w tradycyjnie wyznaczanej, umownej i historycznie oraz kulturowo zmiennej liczbie zmysłów. Rzadko funkcjonuje również w potocznej świadomości jako modalność zmysłowa. Bywa utożsamiana lub mylona z kinestezją, gdyż oba terminy stosuje się dla określenia specyfiki percepcji w odniesieniu do […]
Przyczyn tego stanu rzeczy jest wiele i mają one między innymi podłoże psychofizjologiczne i kulturowe nie bez znaczenia są tu także fizyczne i chemiczne właściwości substancji zapachowych. Rozważania o lingwistycznych aspektach zjawisk olfaktorycznych trudno usytuować w jakimś określonym nurcie badawczym, trudno też w badaniu tych zjawisk stosować jakąś ściśle sprecyzowaną […]
Zmysły ludzkie (wzrok, słuch, dotyk, smak, węch, propriocepcja) dostarczają informacji o świecie zewnętrznym i środowisku wewnętrznym człowieka. Pobudzone przez bodźce ze środowiska receptory zmysłowe i organy zmysłowe wytwarzają neuronalną odpowiedź na stymulację, czyli wrażenia sensoryczne. Ich odbiór, przetwarzanie i rozpoznawanie przez mózg i umysł ludzki to właśnie percepcja (Brookes, Wilson […]
Kontrowersje wokół pojęcia obrazowania mentalnego mają swą długą tradycję i obejmują różne kręgi problemowe oraz dziedziny nauki (Kaufmann, Cornoldi 1996). Na gruncie epistemologii dotyczą potencjalnego udziału obrazowania w myśleniu i statusu samych obrazów mentalnych. Refleksje na ten temat pojawiały się u Arystotelesa, Platona, brytyjskich empirystów. We współczesnych badaniach W XIX […]