W języku staropolskim wyrazy takie jak barbar, barbarus czy barbarzyniec (barbarzyńca wchodzi do obiegu dopiero w XVIII w.) konotowały prymitywizm, dzikość, pogaństwo, okrucieństwo i wyłączenie z kultury. Za najwyższy stopień barbarzyństwa uważano spożywanie ludzkiego ciała, praktyka ta bowiem stawiała pod znakiem zapytania nie tylko przynależność do cywilizacji, ale także do […]
okres staropolski
115 wpisów
W tradycji zachodnioeuropejskiej koncepcje człowieka jako mikrokosmosu w szczególnie interesujący sposób ujawniły się na gruncie antropologicznej refleksji filozoficznej i literackiej. Ich istotą był namysł nad relacją zachodzącą pomiędzy pewnymi nadrzędnymi strukturami a stanowiącymi ich odzwierciedlenie całościami niższego rzędu. W strukturze podobieństwa człowiek jako istota duchowo-cielesna stawał się modelem kosmicznej rzeczywistości […]
Ukształtowanie przestrzeni fikcyjnej jest pochodną ludzkiego stosunku do przestrzeni realnej, w którym język relacji przestrzennych jest „materiałem dla budowy modeli kulturowych o wcale nie przestrzennej treści” (Łotman 1984: 311 – 312). Stosunek, o którym mowa, można rozumieć jako semiotyzację, w ramach której takie binarne opozycje, jak „wysoki – niski”, „prawy […]
Różnorakie funkcje staropolskich reprezentacji istot monstrualnych są pochodną różnorodności dyskursów, w których owe funkcje były artykułowane/kształtowane. Dyskursy bajkowe, romansowe, kronikarskie, egzemplaryczne, filozoficzne, teologiczne czy medyczne można sprowadzić do dwóch podstawowych: fikcjonalnego i niefikcjonalnego, z tym wszak zastrzeżeniem, że granice między nimi były w dawnych wiekach płynne (jak wiadomo, autonomia tego, […]
Miejsca mnemoniczne stanowią podstawowy, pierwszy i wraz z wyobrażeniaminiezbędny składnik klasycznej sztuki pamięci. Według legendy przekazanej przez Cycerona (De oratore 2, 86, 351-354) wynalazcą miejsc mnemonicznych był grecki poeta, Symonides z Keos. Inspiracją dla niego stało się tragiczne wydarzenie w czasie uczty u Skopasa, tesalskiego dostojnika (Yates 1977: 13-14). Podczas […]
Sztuka pamięci (ars memoriae, ars memorativa) początkowo nierozerwalnie była związana z retoryką. Retoryka zaś, sztuka wymowy zrodzona w Grecji, składała się z pięciu części: wynajdywanie treści (inventio), układ i kompozycji (dispositio), styl (elocutio), pamięć (memoria) oraz wygłoszenie (pronuntiatio). Jako część składowa sztuki wymowy memoria omawiana była w traktatach poświęconych retoryce. […]
Opusculum de arte memorativa Jana Szklarka to traktat mnemotechniczny napisany w roku 1503 i wydany drukiem rok później w oficynie Kaspra Hochfedera w Krakowie. Druk posiada dwa warianty (A i B), różniące się innym położeniem drzeworytowej ilustracji z wyobrażeniem kosy na k. a8r (Wójcik 2006: 97-98). Jest to pierwszy wydany […]
W epoce staropolskiej pod pojęciem mitów, określanych jako fabuły, bajki (sam wyraz „mit” wszedł języka polskiego dość późno i nie jest jeszcze notowany przez Lindego), rozumiano opowieści o bogach tworzące mitologię antyczną. Wiedzę o niej szesnasto- i siedemnastowieczni poeci czerpali z mitografii, szkolnych słowników i kompendiów, ale źródłem najbardziej bezpośrednim […]
Jeden z charakterystycznych elementów wielu późnośredniowiecznych traktatów mnemotechnicznych, zazwyczaj kojarzony z przedstawieniami liter wyobrażanych za pomocą przedmiotów o podobnym kształcie (np. skojarzenie litery A z drabiną lub cyrklem), w rzeczywistości bywał dość skomplikowany i różnorodny. Istniało bowiem kilka typów alfabetów wizualnych i mnemotechnicznych. Alfabet mnemoniczny z „Opusculum de arte memorativa” […]
W literaturze staropolskiej, podobnie jak w świadomości teoretycznoliterackiej renesansu i baroku, onomatopeja jest zjawiskiem marginalnym. Autorzy szesnastowiecznych poetyk nie poświęcają szczególnej uwagi problematyce związanej z warstwą brzmieniową utworów literackich, a nieliczne sądy na temat onomatopei są krytyczne. Filip Melanchton nazywa ją „lichą figurą” (Pszczołowska 1977: 70), a za rozstrzygającą uznaje […]