Apostrofa, która otwiera fraszkę (II, 37) Do Snu Jana Kochanowskiego (Kochanowski 1998: 71; wszystkie kolejne cytaty za tym wyd.), wyraźnie akcentuje motyw braterstwa Hypnosa i Thanatosa. Adresatem epigramatu jest Sen, jeden z synów Nocy, bliźniaczy brat Śmierci. Wspólna tym bóstwom sfera, do której wkraczamy idąc śladem nadzmysłowego przewodnika, ściśle wiąże […]
literatura
643 artykuły
W klasycznym systemie retorycznym i teoretycznoliterackim grecka kategoria enargeia jest jedną z podstawowych metod służących wizualizacji werbalnych przedstawień. Funkcja unaoczniania, traktowana w pismach teoretycznych jako konstytutywna własność kategorii, wyznacza jej określony kontekst w systemie teoretycznym. W retoryce enargeia przynależy do pokazowej odmiany stylu (genus demonstrativum), sytuowana jest wśród tzw. figur […]
Tren XIX albo Sen wieńczy cykl funeralny poświęcony Orszulce – córce Jana Kochanowskiego (Kochanowski 1972: 5-48; wszystkie kolejne cyt. za tym wyd.). Pobrzmiewają w nim echem wszystkie wcześniejsze motywy oniryczne (Tren II, w.1-6; VII, w.7; XI, w.13-14; XIII, w.5-8; XVI, w.5-8) a 158 ostatnich wersów stanowi podsumowujący akord w strukturze […]
Compendium ferculorum albo zebranie potraw to pierwsza wydana drukiem i zachowana do dziś polska książka kucharska napisana przez Stanisława Czernieckiego, opublikowana w 1682 roku w Krakowie. Autor opisuje kuchnię magnacką i zwraca szczególną uwagę na zasady organizacji uczt-widowisk, wielkich uroczystości na dworach magnackich. Eksponując swą pozycję magnackiego kuchmistrza wyraźnie jednak […]
Wyspiański wszedł do teatru jako malarz, z czym wiąże się fakt, że także kompozycję dramatu postrzegał malarsko, plastycznie, poprzez linię i kolor. Pogląd autora Wesela, że inscenizowanie dramatu zaczyna się od wyboru barwy – „Jeśli się myśli o teatrze, trzeba zaczynać od kolorów” (Strzelecki 1957: 70) – niesie w sobie […]
Tabaka to nazwa używki silnie oddziałującej na zmysły, głównie: smaku, powonienia oraz dotyku. Zażywana była w trzech formach: tabakę „pito”, czyli palono, wciągano nosem lub – co było najrzadsze – żuto (Brückner 1939: 678-679). „Wiadomości Farmaceutyczne” z końca XIX wieku podawały, że „Zwyczaj palenia liści tytoniowych wprowadzony był w Hiszpanii […]
Tworzenie onomatopei jest jednym z najbardziej bezpośrednich sposobów imitowania doświadczeń sensualnych w języku. Nie dotyczy wyłącznie odwzorowywania zjawisk akustycznych spoza systemu mowy, może być także językowym odtworzeniem innych doświadczeń zmysłowych (wzrokowych, taktylnych, smakowych, związanych z motoryką). Najczęściej, poza słuchowymi, odwzorowaniu podlegają wrażenia związane z ruchem. Do onomatopei zaliczyć można także […]
Wiadomości na temat zmysłów zwierząt autorzy staropolskich encyklopedii i traktatów o charakterze podręcznikowym czerpali przede wszystkim z dzieł Arystotelesa (Historia animalium, O duszy), a także z Eliana Klaudiusza (De natura animalium) oraz Historii naturalnej Pliniusza Starszego. Arystoteles w traktacie De animae (O duszy) zapoczątkował rozważania na temat analogii i różnic […]
Zmysł węchu z pewnością nie gra w liryce Młodej Polski roli pierwszoplanowej. Znacznie bardziej istotny i wyrazisty okazuje się przede wszystkim wzrok, potem słuch. Niemniej jednak zmysł węchu (a właściwie konieczne jest rozróżnienie: zapach) staje się niemal za każdym razem, gdy tylko się pojawia, bardzo mocnym akcentem — kształtującym nastrój, […]
Etopeja, po grecku ethopoiia, po łacinie ethopoeia/ethopeia, należała do dźwiękowych figur myśli wykorzystywanych w retoryce. Polegała na włożeniu wypowiedzi w usta innej niż orator osoby, znanej i uważanej przez publiczność za autorytet. Za pomocą etopei naśladowano charakter i emocje danej postaci, uwzględniając jej wiek, płeć, wykształcenie, pochodzenie, zamożność, sposób życia […]