Tadeusza Peipera nazywano „poetą pojęć” (Przyboś 1959: 33) i „okrutnym racjonalistą” (Błoński 1959: 116), podkreślano „skrajny intelektualizm” jego liryków (Jaworski 1980: 74), zwracając jednocześnie uwagę na niewyobrażalność i abstrakcyjność tekstów, zebranych w wydane w 1935 r. Poematy. Wiersze te, ujmowane zwykle w kategoriach racjonalizmu i konstruktywizmu, w interpretacyjnym zbliżeniu okazują […]
literatura
643 artykuły
Śpiew i muzykowanie pełnią w sielankach funkcję dwojaką: są integralnym składnikiem wizerunku pasterzy (w znaczeniu dosłownym), a jednocześnie umożliwiają wprowadzenie refleksji autotematycznej. Zgodnie z historyczną genezą poezji i tradycją literacką pojęcia muzyki/śpiewu traktowane są często w literaturze staropolskiej jako synonimy poezji, a odnoszące się do nich wypowiedzi mają charakter metapoetycki. […]
Hipotypoza w ujęciu retorycznym wiązana jest często z inną figurą makrostrukturalną – ekfrazą, czasami figury te są ze sobą utożsamiane. Te dwie kategorie opisu różnią się jednak od siebie w znaczący sposób i są traktowane odrębnie (Louvel 1998: 81). Hipotypoza, podobnie jak ekfraza, również oznacza opis, ale tak silnie sugestywny, […]
Badania nad zjawiskiem rytmu powiązane z wersologią upowszechniły się w Polsce już w dwudziestoleciu międzywojennym. Roman Ingarden wskazywał na wielowarstwowe ukształtowanie tekstu literackiego i podkreślał ważność „warstwy językowo-brzmieniowej”: „Warstwa językowo-brzmieniowa – pisał – pozostaje w pamięci raczej pod postacią pogłosu charakterystycznych rytmów lub innych tworów brzmieniowych wyższego rzędu” (Ingarden 1936: […]
Pochodzenie ekfrazy (gr. ékphrasis) wiąże się ściśle z retoryką i z formami epideiktycznymi. Punktem wyjścia jest w tym zakresie Retoryka Arystotelesa i pojęcie evidentia opracowywane i omawiane później przez takich autorów, jak: Longin, Cyceron i Kwintylian. Dla tych ostatnich funkcją evidentia było unaocznienie faktów, wywołanie w słuchaczu żywych emocji. Zgodnie […]
Generalnie rzecz ujmując, warunkiem dezautomatyzacji w odbiorze estetycznym jest restytucja dynamicznego współoddziaływania elementów (tematycznych, kompozycyjnych lub stylistycznych) wypowiedzi artystycznej. Konieczną zmianę bodźca sensorycznego zapewnia m. in. dehierarchizacja elementów, redefinicja ich wzajemnych powiązań, nadanie elementom nowych cech, wprowadzenie nowych elementów lub nieoczekiwana dekontekstualizacja całości artystycznej, która zmienia jej status i funkcję […]
Gesty dźwiękowe (gesty foniczne), które teoretycy narracji mówionej zaliczają do zjawisk mimiki artykulacyjnej, nie tylko apelują do zmysłu słuchu, ale także – narzucając skojarzenia z gestami mimicznymi – przekazują odpowiednie wrażenia wizualne, dotykowe i kinestetyczne. Znaczenie gestu dźwiękowego w odbiorze estetycznym polega na sugerowaniu bezpośredniości sprzężonych doświadczeń audialnych, wizualnych i […]
W roku 1964, kiedy Jean Starobinski po raz pierwszy dokonał wyboru spośród 99 notatników de Saussure’a na temat anagramów i ogłosił ich fragmenty w „Mercure de France” (Starobinski 1964: 243-262), w Cahiers Ferdinand de Saussure ukazały się listy do Antoine’a Meilleta – pierwszy z nich dotyczył anagramów i wkrótce został […]
W literaturze podróżniczej XIX wieku spojrzenie na Innego, kogoś spoza europejskiej cywilizacji, skażone było paneuropejską megalomanią, przekonaniem o naturalnej, niejako koniecznej politycznej i biologicznej (czyli rasowej) dominacji białego człowieka. Spojrzenie to było wypadkową, mówiąc językiem Michela Foucault, dyskursu władzy i wiedzy (Foucault 2009: 190-220). Przewaga cywilizacyjna i militarna Europy nad […]
W podejmowanych u progu romantyzmu próbach definicji poematu opisowego (bądź w nieco szerszym ujęciu – poezji opisowej) nieodmiennie powraca kategoria wzroku lub malarskiego charakteru tekstu. Józef Franciszek Królikowski w Rysie poetyki podkreślał: Józef Franciszek Królikowski : Rys poetyki: 59 Przez poezję opisującą, albo jak inni mówią, poezję przyrodzenia, rozumie się […]