Strategie patrzenia na człowieka, na złożony makrokosmos ludzki, kształtowały się u Orzeszkowej różnorako, choć dałoby się wyróżnić wśród nich tendencję dominującą. Polegała ona na uprzywilejowaniu przez pisarkę takiej formy patrzenia, którą można by nazwać analityczno-dyskursywną, nastawioną na wyprowadzanie z zaobserwowanych zjawisk uogólnień racjonalnych, porządkujących dane zmysłowe poprzez wprzęgnięcie ich w […]
proza
46 wpisów
Ewolucja światopoglądowa Bolesława Prusa wiązała się także z ukształtowaniem się jego strategii epistemicznych. Charakterystyczne dla autora patrzenie na świat formowało się dynamicznie, jakkolwiek w swojej twórczości publicystycznej pisarz preferował zobiektywizowany, quasi-naukowy, analityczny ogląd rzeczywistości, którą poddawał systematycznej „rozbiórce” na elementy proste. Odejście od tej strategii – nie w pełni jeszcze […]
Próby podmiotowej poetyzacji natury zastosowała Orzeszkowa już w Nad Niemnem (1888) oraz w Chamie (1889). W tej drugiej powieści autorski narrator – usytuowany ponad światem przedstawionym i dysponujący oczywiście rozleglejszą wiedzą aniżeli bohater – porządkująco relacjonuje zmysłowe doznania, jakich doświadcza w kontakcie z naturą protagonista, Paweł Kobycki, ulegający wcześniej pierwszej […]
W badaniach nad twórczością Bolesława Prusa pokutuje sformułowana przez Jana Stanisława Bystronia opinia o tym, że Prusowi brakowało wyobraźni i wrażliwości zarówno plastycznej, jak akustycznej i że wskutek tego opisywany przezeń świat był pozbawiony walorów obrazowych i dźwiękowych. Pisarz jakoby nie potrafił odtwarzać wrażeń barwnych, ani słuchowych, skupiając się na […]
Waga przyznana erotyce w powieści Prusa jest zupełnie wyjątkowa na tle epoki. Już Stanisław Brzozowski twierdził, że jedną z najmocniejszych stron talentu autora jest „psychologia erotyzmu”, gdyż „nie ma on żadnej fałszywej pruderii, a posiada jak gdyby nieomylność instynktu” (Brzozowski 1971: 92). Współcześnie Grażyna Borkowska zauważa, że „Lalka jest podszyta […]
W przeciwieństwie do K niedookreślonych ciał kobiecych, których opis u autora Trylogii ogranicza się praktycznie do zwrócenia uwagi na kolor włosów i oczu, [ K] mężczyźni u Sienkiewicza zbudowani są bardziej kompleksowo. Oprócz twarzy posiadają również pozostałe części ciała (ramiona, barki, kark, tułów, uda, łydki…), których cechy, zgodnie z zasadami […]
W przeciwieństwie do dzieł Prusa, który często celowo wprowadza w błąd swoich wykształconych na pracach fizjonomistów czytelników, w przypadku Orzeszkowej można zaufać danej przez nią fizycznej charakterystyce bohatera, „naszkicowane przy prezentacji postaci rysunki fizjonomiczne potwierdzają się potem w akcji, wizerunki patognomiczne – we wspomnieniach o przeszłości” (Bachórz 1987: 572-573). W […]
Świat przedstawiony „Pana Tadeusza” prezentowany jest przy pomocy wyobrażeń apelujących do wielu zmysłów czytelnika. Najczęściej są to doznania wzrokowe oraz słuchowe (Kleiner 1989: 485). Rzeczywistość tę charakteryzują czasem także wonie (Kleiner 1989: 483; Bachórz 2003: 63), wrażenia dotykowe i smakowe (Bachórz 2003: 62). Barwy, brzmienia i zapachy wypełniają opisyprzyrody, przedstawienia […]
W „Dziadów” części III dyskurs o ciele i duszy osnuł Mickiewicz wokół głównego bohatera – Konrada, ukazywanego w wyrazistych reakcjach somatycznych. W scenie więziennej i w monologu Adolfa ze sceny VII („Salon warszawski”) pojawią się ponadto opisy ciała więźniów – poddanego represjom, niszczonego warunkami uwięzienia (zła strawa, złe powietrze). Tomasz […]
Kolorystyczna narracja Reymonta o mieście nie jest jednolita i pozwala przyjąć kilka ścieżek interpretacyjnych. 1. W układzie diachronicznym utwory Reymonta o mieście pokazują, jak pisarz modyfikował swoje doświadczenie koloru, jak rozwijał literackie możliwości jego wykorzystania. W najwcześniejszych opowiadaniach, W aptece (1890) i Synu szlacheckim (1892), barwy nie odgrywają żadnej roli […]