Sposoby doświadczania dźwięku Bodźce i zdarzenia dźwiękowe przywołane w piśmiennictwie oświecenia pozwalają wyróżnić kilka sposobów odbioru urbanistycznej fonosfery (statyczny, aktywny, indywidualny i zbiorowy) oraz wskazać na perspektywę przybysza i mieszkańca jako na dwie strategie mówienia o mieście za pomocą reprezentacji jakości słuchowej. Tylko nieliczne źródła prezentują opisy doznań zmysłowych dowodzących […]
XVIII wiek
19 wpisów
Wśród odzwierciedlonych w piśmiennictwie oświecenia wrażeń zmysłowych związanych z miastem jakość dotykowa nabiera szczególnego znaczenia. Wyobrażenia pisarzy, odwołujących się do doznań taktylnych, w szczególny sposób oddają „czysto fizyczną dostępność” (Szarecki 2008: 7) charakteryzującą miejskie życie. Utrwalona przez nich wizja sfery publicznej ukazuje sytuację jednostki ludzkiej, która ma świadomość własnej cielesności […]
W napisanych w Polsce pomiędzy II poł. XVIII wieku a początkiem stulecia następnego traktatach o sztuce ogrodowej ruina jest jedną z najważniejszych ozdób architektonicznych, które kształtują wspaniałość projektowanej przestrzeni. Obecność motywu rozwalin w tego rodzaju wypowiedziach teoretycznych związana była przede wszystkim z dostrzeżeniem ich malowniczości oraz zdolności do pobudzania skojarzeń […]
Napisany w języku francuskim w 1774 r. Essay sur le Jardinage Anglois Augusta Fryderyka Moszyńskiego jest pierwszym w Polsce i – mimo bezpośredniego adresu do Stanisława Augusta Poniatowskiego – przeznaczonym dla szerszego kręgu rodzimych odbiorców traktatem przełamującym obowiązujące w kraju francuskie kanony sztuki ogrodowej (zob. Morawińska 1977: 37-38). Moszyński, spisując […]
Widzeniu przypada w europejskiej kulturze XVIII w. szczególne miejsce. Percepcja wzrokowa – uważana za dominującą formę sensorycznego kontaktu ze światem – stanowi w powszechnej świadomości fundamentalne narzędzie poznania. Istotnym komponentem osiemnastowiecznej kultury oka jest literatura libertyńska, która w krajach zachodnioeuropejskich pojawia się pod koniec XVI w., na gruncie polskim natomiast […]
Oko: podstawowe informacje Oko – jako narząd wzroku uważanego powszechnie za dominujący i najlepiej wykształcony zmysł człowieka – stanowi organ szczególnie interesujący osiemnastowiecznych uczonych. Obszerne artykuły hasłowe (ogólne i szczegółowe) dotyczące budowy i fizjologii oka znajdują się w europejskich encyklopediach cieszących się wówczas wyjątkowym uznaniem: w brytyjskiej Cyclopaedii1ankiecie – Ankietę […]
To, w jaki sposób wrażenia wzrokowe zostały utrwalone w pamiętnikach, zależne jest od dwóch czynników. Pierwszym jest zasób środków, związany z czasem powstania konkretnych utworów. Ponieważ jedynym sposobem literackiej prezentacji doznań zmysłowych jest opis, autorzy spisujący swoje wspomnienia wcześniej nie mają do dyspozycji środków, które w osiemnastym stuleciu proza dopiero […]
Wśród obiektów architektonicznych umieszczanych na przełomie XVIII i XIX wieku w polskich ogrodach typu angielskiego szczególną popularnością cieszyła się ruina. Teoretycy i projektanci, kształtując czy przystosowując określony teren na potrzeby parku lub ogrodu, często podkreślali znaczenie znajdującej się tam budowli w stanie rozkładu, zniszczenia. W przypadku braku rozwaliny w przestrzeni, […]
W osiemnastowiecznych tekstach obejmujących tematy i problemy związane z obszarem urbanistycznym i społecznością miejską pisarze podkreślają przede wszystkim rolę bodźców węchowych w doświadczaniu przestrzeni, wskazują na ich relacje z emocjami, sposób kreowania miejskiego „kostiumu” oraz oddziaływanie obszaru olfaktorycznego na kształtowanie się miejskiej tożsamości. Różnorodne wypowiedzi poprzez odwołanie do jakości zapachowych […]
Brzmienie miasta i jego funkcje Utrwalone w piśmiennictwie oświecenia dźwięki – ukazywane z odmiennych perspektyw i doznawane w różnorodny sposób – charakteryzują społeczność urbanistyczną i odzwierciedlają istniejące między jej członkami relacje. Ukazane są jako nośnik intencji, odczuć i emocji („[król] słuchających do płaczu pobudził” (Naruszewicz 2008: 64)), narzędzie służące formowaniu […]