Status dotyku w literaturze romantycznej zdaje się paradoksalny. Z jednej strony romantyzm to epoka wzrokocentryzmu, w której pozostałe zmysły, a także sensualna cielesność, ulegają upodrzędnieniu. Zjawisko to odnosi się szczególnie do dotyku, który tradycyjnie, aż po wiek XX, był zaliczany do zmysłów peryferyjnych, choć, wypada dodać, Immanuel Kant umieścił go […]
„Dziady”
Cyprian Kamil Norwid niejednokrotnie narzekał, że nie ma w polskiej literaturze romantycznej „kobiet istotnych i całych” (Norwid 1971b: 188). W Białych kwiatach czytamy symptomatyczną wypowiedź na temat tytułowej bohaterki Marii Malczewskiego: „[…] to tylko krzyk jeden kobiety, która k o c h a n k ą nie śmiała być jeszcze, […]
O kategorii ducha w romantyzmie wiemy już prawie wszystko, natomiast ciało romantyczne i jego historie ciągle pozostają w dużej mierze nieznane. Fakt ten świadczy m. in. o dokonującym się w epoce upodrzędnieniu ciała względem ducha. Brzozowski pisał, że romantycy konstruowali zastępczą rzeczywistość duchową, w której przebywali chętniej niż w otaczającym […]
Jednym z ważnych przeżyć związanych z romantycznym doświadczeniem ciała jest łącząca się z nim trauma, uraz psychiczny, który wynika z cierpienia ciała czy też poczucia łączącego się z nim ograniczenia. O takim urazie świadczyć będzie bądź częste powracanie związanych z nim tematów korporalnych w twórczości pisarza, bądź specyficzne fantazmatyczne opracowanie […]
Szczególnie interesujący wymiar spotkania ciała i ducha w romantyzmie stanowią przedstawienia ciał bytów duchowych, wywodzących się ze świata cudownego, rządzącego się zasadami obejmującymi również świat realny bądź ze świata fantastycznego, groźnego, naruszającego istniejący ład rzeczywistości (Caillois 1967: 31 i nn.). Romantyczne koncepcje metafizyczne doprowadziły do zaludnienia pustki kosmosu, „odczarowanego” przez […]
Łzy są efektem szczególnego doświadczenia, ale także samym doświadczeniem, są materialnym świadectwem uczuć i odczuć, ale także elementem sygnifikacji, uzyskują ponadto aspekt performatywny – będąc efektem wywołują efekty. Łzy nie kończą, ale domagają się dalszego ciągu, kontynuacji. Stają się językiem, kiedy brak języka, „mówią”, kiedymowa jest niemożliwa; są reakcją impulsywną, […]