[ K] Realistyczna konwencja estetyzująca w zasadzie wykluczała fizjologię jako temat literacki. Fizjologiczne ujęcie człowieka możliwe było na skutek inspiracji naturalistycznej, w tym – darwinowskiej. Pierwsze zbliżenie polskich pisarzy do naturalizmu dokonało się u schyłku lat siedemdziesiątych XIX wieku. Polska literatura stopniowo wychodziła z ograniczeń tendencyjności, jak uważa Janina Kulczycka-Saloni, […]
Naturalizm
6 artykułów
Wytwory sztuk plastycznych działają nie tylko na wyobraźnię, lecz także na zmysły odbiorcy, który w układzie barwnych plam, refleksach światła, splocie linii i bogactwie faktur odnajduje echo swych cielesnych doświadczeń. Sensualne pobudzenie w kontakcie z dziełem nie jest jednak tożsame z doznawaniem świata materialnego, bo w sztuce to, co widzialne […]
Trzy tytułowe zagadnienia splatają się w prozie Stanisława Lemaw skomplikowaną i tajemniczą erotykę. Pierwszym, niejako sztandarowym, sposobem patrzenia tego pisarza na ludzki erotyzm jest groteska i elefantiaza – obie gatunkowo-fizjologiczne. Jest to metoda pisarska absolutnie dominująca u niego w tej dziedzinie. To dzięki niej – a w opozycji do moralistycznej […]
Wieś Reymonta naznaczona jest przede wszystkim barwami przyrody, w mniejszym stopniu kolorami chłopskich strojów, w najmniejszym – architektury. Wydaje się, że to w sposobie „malowania” natury – do oddania której pisarz używa szerokiej i wielobarwnej palety – zawiera się najpełniejsza manifestacja postaw Reymonta wobec koloru wyrażanego werbalnie. Kolorystykę tę należy […]
Poezja Kaspra Miaskowskiego, szczególnie reprezentatywna dla barokowej estetyki sensualnej, odzwierciedla symptomatyczne dla niej nasycenie języka artystycznego siłą zmysłowej ewokacji. Staje się to wyraźnie widoczne zwłaszcza w utworach religijnych gdzie to, co zarazem nieskończone i ograniczone ciałem, poddane zostaje konwencjom zdolnym wyrażać dramatyzm historii wcielonego Słowa oraz intensywność napięcia między sanctitas […]
Wzrok to najważniejszy zmysł w programach estetycznych realizmu i naturalizmu drugiej połowy XIX wieku. Jego doniosłość brała się z dominacji epistemologii empirycznej w ówczesnej, kształtowanej przez filozofię pozytywną oraz scjentyzm, kulturze. Wzrokowa percepcja długo uchodziła za najbardziej wiarygodne kryterium prawdziwości – lub przynajmniej życiowego prawdopodobieństwa – artystycznych obrazów świata, jakkolwiek […]