Zioła, zboża, kwiaty oraz drzewa, istotne w codziennym życiu tradycyjnej społeczności rolniczej, wartościowane były przez jej reprezentantów ze względu na swoje walory wizualne, zapachowe, a także smakowe, w mniejszym stopniu słuchowe (przyjemny dla ucha szum drzew czy łanów zbóż) czy dotykowe (np. rozcieranie w dłoniach kłosów zbóż w celu oceny […]
Archiwum miesiąca: kwiecień 2024
949 wpisów
Pamięć to „właściwość żywych organizmów, wskutek której doświadczenia tych organizmów pozostawiają ślady, modyfikując ich przyszłe doświadczenia i zachowanie się. Dzięki owej właściwości historia tych organizmów jest w nich w pewien sposób utrwalona” (Wierszyłowski 1981: 66). Pamięć definiowana jest także jako „akt psychiczny, którego istotą jest rozpoznawanie jako znanych (wspomnienie, reprodukcja, […]
W tradycyjnej kulturze chłopskiej obcy – jako osoba przybywająca spoza orbis interior – uosabiał wszystkie właściwości świata nieoswojonego, niepodlegającego prawom, jakie rządzić miały kosmosem danej społeczności. Uchodził on zatem za istotę, która nie mieściła się w ramach przyjętej definicji swojskości i której nie sposób było przypisać jednoznacznie określonego statusu. Obcość […]
Mimo że formy hasłowe podstawowych czasowników percepcji słuchowej (słyszeć, usłyszeć, słychać, słuchać) są spokrewnione etymologicznie, to jednak we współczesnym języku polskim mają one zróżnicowanie właściwości fleksyjno-składniowe. Według SGJP słyszeć i usłyszeć są czasownikami właściwymi grupy koniugacyjnej VIId, słuchać czasownikiem właściwym grupy I, a słychać – czasownikiem niewłaściwym (nieodmiennym przez osobę). […]
Onomatopeja odmienna to jeden z dwóch podstawowych rodzajów onomatopei (obok onomatopei właściwej). Wyrażenia te są zwykłymi jednostkami języka naturalnego (należą do klasy czasowników, rzeczowników, przymiotników itd.), ale da się wskazać wyraźny związek etymologiczny między danym wyrazem a odpowiadającą mu onomatopeją właściwą, por. kap > kapać, stuk > stukać. Ze względu […]
Ważnym terminem służącym opisowi zjawisk audialnych w literaturze jest pejzaż dźwiękowy lub akustyczny (soundscape) stworzony na bazie pejzażu przestrzennego (landscape). Podobnie dźwiękowy punkt orientacyjny (soundmark) to pochodna przestrzennego punktu orientacyjnego (landmark). Nieodłącznym elementem rzeczywistości przedstawionej każdego niemal dzieła prozatorskiego jest właśnie pejzaż dźwiękowy, czyli szeroko rozumiane środowisko akustyczne, którego zakres […]
Na gruncie terminologii muzykologicznej muzyka jest definiowana zawsze w odwołaniu do dźwięku oraz sztuki, np.:‘sztuka, której tworzywem są dźwięki i której utwory w konkretyzacji (wykonaniu) przebiegają w czasie’ (Dąbkowski 1991: 21). Słowniki ogólne języka polskiego zwykle przejmują definicje muzykologiczne, mimo że możliwe jest tworzenie takiej definicji muzyki (oraz innych dziedzin […]
Wyraz nos kontynuuje prasłowiańskie słowo *nosъ, zaświadczone w całej słowiańszczyźnie w takim samym znaczeniu. Formy pokrewne poświadczają inne języki indoeuropejskie: lit. nósis‘ts.’, łot. nãsis‘dziurki w nosie, nozdrza’, niem. Nase, łac. nāsus; wszystkie wywodzą się od pie. *nas-‘nos’ (< *neh2–s-; Słownik etymologiczny języka litewskiego Smoczyńskiego, dalej SEJL, I 428). Od psł. […]
W dobie staropolskiej czasownik oględać nie miał ustabilizowanego aspektu, o czym świadczą definicje z SStp (‘ujrzeć, obejrzeć, zobaczyć, zbadać’ i‘widzieć, patrzyć na coś’ – w sumie 33 poświadczenia) oraz przykładowe zdania ukazujące, że oznaczał także czynność dokonaną: „Wyslem møze, ktorzisz oglødayø zemyø y wskazø, ktorø drogø moglibichom wnidz” (SStp: BZ […]
Wyraz woń miał dawniej postać wonia. Utworzono go w prasłowiańszczyźnie za pomocą formantu -‘a; pierwotnie była to nazwa czynności (W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, dalej jako SEJPB: 708; zob. Wojtyła-Świerzowska 1992: 46). Z hasła w SEJPB nie wynika, od jakiego czasownika powstał ten wyraz – W. Boryś wskazał jedynie […]