„Żeby pisać, muszę odczuwać wewnętrzne, płynące gdzieś z głębi mnie ciśnienie słów i obrazów domagających się zanotowania. Bez tego nacisku siedzę jałowy, bezczynny, nie mogę nic napisać” (Kapuściński 2007: 53). Jak ważne było w twórczości Kapuścińskiego myślenie obrazem, by sparafrazować formułę Rudolfa Arnheima (Arnheim 2011), potwierdzają wspomnienia Sławomira Popowskiego, który […]
proza
135 wpisów
Dla zrozumienia antropologicznego wymiaru mechanizmów percepcyjnych przedstawionych w pismach Andrzeja Bobkowskiego ważne są deklaracje dookreślające jego relację z otoczeniem: „Zamieniam się w jakiś instrument i daję na sobie grać” (Bobkowski 1957: 122). W tego typu zapisach uwidacznia się zasadniczo receptywne rozumienie relacji podmiotu ze światem go otaczającym. Nie jest to […]
Od razu na początku trzeba zaznaczyć, że – mimo iż problematyka empatyczności rozpościera się na obszary pozaosobowe: dotyczy przedmiotów czy świata natury – niniejsze hasło zostało jednak ograniczone do przyjętych w tekstach literackich perspektyw antropocentrycznych. Pojęcie „narracja empatyczna” może być stosowane w różnych znaczeniach wynikających zarówno z przekształceń w obrębie […]
W Buszu po polsku, debiutanckim zbiorze reportaży Ryszarda Kapuścińskiego wydanym w 1962 rokuaktywnośćsłuchowa reportera jest ważną częścią poznawania i interpretowania świata, którego doświadcza reporter podróżujący po Polsce. Wrażenia audialne zapisywane są na kilka sposobów i funkcjonują na różnych poziomach literackiej komunikacji (narrator – bohater – czytelnik). Po pierwsze narrator jawi […]
Spośród trzech zasadniczych, komunikacyjnych funkcji dotyku: wspierającej, afiliacyjnej (kojarzonej z potwierdzaniem przynależności jednostki do określonej grupy społecznej) oraz funkcji związanej z władzą (także poznawczą) w utworach Witolda Gombrowicza eksponowane są najczęściej dwie ostatnie. Twórca skupia się na problematyzowaniu ich negatywnych aspektów pozostających w związku z wyrażaniem agresji, doświadczaniem i stosowaniem […]
Literacka, ukształtowana w stylu groteskowym reprezentacja czucia wewnętrznego propriocepcji (łac. proprio – własny), nazywanej szóstym zmysłem lub zmysłem pozycji ciała, ma w twórczości Witolda Gombrowicza związek z konstrukcją podmiotu narratora i podmiotu bohaterów powieściowych, stanowi ważny aspekt autocharakterystyki i/lub postaci literackiej, staje się także punktem wyjścia do sproblematyzowania zagadnienia tożsamości […]
W nowelach, opowiadaniach i powieściach Witolda Gombrowicz kategoria bólu tworzy płaszczyznę leksykalną tych utworów. Wiąże się ona nie tylko z reprezentacją zmysłu dotyku, lecz także wynika z dążenia do przedstawienia polisensoryczności odbioru wrażeń bólowych wywołanych u bohaterów na skutek kontaktu z otoczeniem. W tekstach tego pisarza do rzadkości nie należą […]
Na przykładzie Buszu po polsku (1962) Ryszarda Kapuścińskiego zaobserwować można, jaką rolę pełni wzrok w reportażu (funkcja naoczności), czym kieruje się reporter, wybierając do swego tekstu spośród licznych wrażeń wizualnych tylko niektóre (problem selekcji), wreszcie – jak zmiana przestrzeni, wędrowanie do innych kultur wpływa na postrzeganie (problem transkulturowości reportażu). Kapuściński […]
Przedmiotem geografii olfaktorycznej jest badanie roli zmysłu węchu w doświadczeniu geograficznym, w orientacji przestrzennej i kształtowaniu relacji z miejscem (Rodaway 1994: 62). Ważną dla niej kategorią będzie pejzaż zapachowy (smellscape), który, podobnie jak pejzaż dźwiękowy, uzależniony jest od uwarunkowań geograficznych i specyfiki konkretnego miejsca. Termin, ze względu na konotacje związane […]
Dla specyfiki literackich reprezentacji percepcyjnego doświadczenia nowoczesnego miasta decydujące znaczenie miało kilka czynników. Po pierwsze, rewolucja technologiczna, a więc rozwój kinematografii, fotografii, fonografii, upowszechnienie telefonu, elektryczności, nowych środków komunikacyjnych, która wywołała radykalne natężenie bodźców zmysłowych i wpłynęła zarówno na zmianę ludzkiego sensorium, jak i sposoby doświadczania miasta (Singer 2009: 143-186). […]