Jak zauważył Julian Przyboś, „ Stażewski nie był twórcą odrębnego kierunku w abstrakcjonizmie, nie wytworzył jednego jakiegoś widzenia do ostateczności takiej, jak neoplastycyzm czy unizm” (za: Jedliński 1994: 11). Kwestie natury widzenia i jej roli w sztukach plastycznych powracały jednak nie tylko w rozważaniach teoretycznych Stażewskiego, ale i w jego […]
Awangarda
15 wpisów
Analizując problem odczuwania architektury Steen Eiler Rasmussen opisał szczegółowo działanie trzech zmysłów: wzroku, dotyku i słuchu (Rasmussen 1999), całkowicie zignorował jednak fakt, że w architekturze i jej percepcji węch odgrywa równie ważną rolę. W odniesieniu do wnętrza mieszkalnego kwestie dotyczące zapachu uwzględniane były w teorii i praktyce architektonicznej. Pojawiły się […]
Wiersze dla słuchu i wiersze dla oka: dwie nazwy, które Michaił Gasparow, semiotyk i wersolog rosyjski, wykorzystał dla określenia dwóch skrajnie przeciwstawnych tendencji w literaturze XX-wiecznej. W obu wypadkach pewne środki techniczne zostają wykorzystane do narzucenia odbiorcy ściśle określonego wariantu realizacyjnego wiersza. W wypadku „poezji słuchowej” jest to konkretny wariant […]
Jednymi z najoryginalniejszych prac powstałych w kręgu formistów były obrazy wielopłaszczyznoweTytusa Czyżewskiego, świadczące o poszukiwaniu nowych środków wyrazu silnie dezautomatyzujących percepcję wzrokową dzieł plastycznych. Wszystkie te prace zaginęły, a jedyną ich dokumentację stanowią fotografie i recenzje zamieszczone w prasie przedwojennej oraz spisy katalogowe. Czyżewski nad koncepcją obrazów wielopłaszczyznowych pracował co […]
Termin „wygodny” w odniesieniu do muzeum wiązać można z refleksją nad naturą tej instytucji, jaka jest domeną tzw. „nowej muzeologii” (Vergo 2005: 313-334; Szczerski 2005: 335-344). Podobne skojarzenia rodzi problematyka ciała w muzeum, zagadnienia łączące się z rozumieniem potrzeb publiczności, w tym jej możliwości percepcyjnych (Valéry 2005: 88). Jeżeli jednak […]
Termin „słowografia” opisuje dzieła w szczególny sposób łączące słowo i obraz. To prace przyjmujące zwykle postać zadrukowanych kart papieru, zawierające spójny tekst literacki oraz jednocześnie silnie nacechowane wizualnie (szczególne układy typograficzne, elementy piktorialne) i, niekiedy także, dźwiękowo (Drucker 1996: 128-140). Ich percepcja angażuje zmysły na inne sposoby niźli odbiór utworów […]
Teoria tekstu graficznego ― jako jedna z konkurencyjnych propozycji opisu „wiersza wolnego” (Sadowski 1999, 2004) ― uwypukla jego związek z konwencją wizualnego czytania poezji. „Wiersz wolny” tylko w lekturze wzrokowej daje czytelnikowi gwarancję poprawnego zidentyfikowania kompozycji utworu. Słuchacz recytacji, który nie zapoznał się z wersją pisaną lub drukowaną, nie może […]
Versus quadratus w dosłownym tłumaczeniu to „wiersz kwadratowy”, Julian Tuwim nazywa go „wierszem w kratkę” (Tuwim 2008: 396). Zasada konstrukcyjna tego typu tekstów jest bardzo prosta: tekst czytany poziomo i pionowo brzmi tak samo. Jest to rodzaj literackiej zabawy opartej na wielokrotnym i zróżnicowanym przestrzennie powtórzeniu. Sprawia to, że w […]
Wiersz labiryntowy zaliczany jest do poezji wizualnej, a jego początki sięgają starożytności, szczególną popularnością cieszył się w czasach baroku. Występuje on w wielu różnych odmianach: labirynt z centrum, labirynt progresywny, labirynty w kształcie krzyża Pseudo-Wenancjusza, labirynty literowe romboidalne (Rypson 2002: 173-176). Jednym z ciekawszych przykładów wiersza labiryntowego jest utwór Jana […]
Tautogram to wyraz powstały od połączenia greckich słów tautós, oznaczającego „ten sam” lub „taki sam”oraz grámma, oznaczającego „litera”. Jest to taki rodzaj tekstu, w którym wszystkie słowa zaczynają się od tej samej litery. Autorem jednego z najsłynniejszych tautogramów jest dominikanin Johannes Leo Placentius, który w 1546 roku pod pseudonimem Publius […]