Na najbardziej podstawowym i ogólnym poziomie można powiedzieć, że wyobraźnia słuchowa czytelnika uaktywnia się przy pierwszym kontakcie z tekstem literackim rozumianym jako szczególny przypadek komunikacji językowej. Wskazuje na to przyjęty sposób charakteryzowania relacji między nadawcami, odbiorcami i bohaterami w komunikacji literackiej jako tymi, którzy mówią, do których się mówi, i […]
literatura
643 artykuły
W kulturze europejskiej o węchu – podobnie jak o smaku i o dotyku – mówi się rzadziej niż o wzroku czy o słuchu. Zarazem właśnie ze wzrokiem i ze słuchem dzieli węch uprzywilejowaną pozycję zmysłów, które nie wymagają bezpośredniego kontaktu ze źródłem sensualnego doznania, jak dzieje się w przypadku dotyku […]
Karol Irzykowski w pisanym w 1922 roku artykule przypomniał dyskusję na temat Wesela w lwowskim Związku Literackim: Juliusz Tenner, znany teoretyk deklamacji, wytykał Wyspiańskiemu, że grzeszy przeciw muzykalności wiersza, nie uwzględnia charakteru spółgłosek i samogłosek itp. Wtenczas powstał Ostap Ortwin i przypomniał mu słowa Czepca: »Pon widzis ino pchły…« Wskazał […]
Twórcy prozy nurtu chłopskiego (o kontrowersjach terminologicznych zob. Bereza 1972: 5-17; Lichański 1976: 12-13; Zawada 1983: 11-69) wywodzący się ze wsi i świetnie znający jej realia, w swoich utworach zarejestrowali szereg problemów chłopskiej codzienności, w tym kwestię jedzenia (w rozumieniu przedmiotowym i czynnościowym), którą ukazali w całym jej historyczno-kulturowym skomplikowaniu. […]
W prozie nurtu chłopskiego, będącej literackim świadectwem życia polskiej wsi w dobie powojennych przemian gospodarczych, społecznych i kulturowych, ważne miejsce zajmuje problematyka ludzkiej cielesności i seksualności, która – podobnie jak inne elementy składające się na ludową wizję świata i człowieka – przeszła proces światopoglądowej transformacji, świetnie zresztą udokumentowany w utworach […]
Spróbujmy choćby cząstkowo dotknąć tego tematu. Po lekturze lub zaledwie pobieżnym przejrzeniu ostatnich utworów grupy polskich pisarzy zdawałoby się, że polszczyzna radzi sobie coraz śmielej. Manuela Gretkowska, Grażyna Plebanek, Hanna Samson, Janusz Wiśniewski, Andrzej Horubała, Rafał Ziemkiewicz nie tylko nie unikają opisów erotycznych wyczynów, ale wręcz „specjalizują się” w scenach […]
Trudno nie zgodzić się ze stwierdzeniem Jerzego Kwiatkowskiego, że jednym z wyróżników poezji Jarosława Iwaszkiewicza pozostaje sensualizm (Kwiatkowski 1975: 20). Chociaż zwykło się go traktować jako charakterystyczną cechę – wraz z implikowaną przez niego koncentracją na konkrecie – twórczości wszystkich skamandrytów (por. np. Kwiatkowski 2008: 58-59), to jednak, jak zauważa […]
Iluzja wizualna polega na zniekształconej i nieadekwatnej interpretacji danych znajdujących się w polu postrzegania (Gregory 1971: 161-166). Występowanie takich zaburzeń percepcji wzrokowej jest przez literaturę pozytywizmu wyjaśniane za pomocą mechanizmów psychologicznych. W przeciwieństwie do halucynacji iluzje są tu uzależnione wyłącznie od stanów emocjonalnych bohaterów, które niemal zawsze mają charakter wyjątkowy, […]
Reprezentacja akustycznych właściwości świata przyrody nacechowana jest w literaturze pozytywizmu zasadniczym paradoksem. Z jednej bowiem strony zakres tego zjawiska oraz stopień jego precyzji jest niezwykle duży: niemal każda charakterystyka naturalnej przestrzeni uwzględnia także jej aspekt foniczny, który dodatkowo poddawany bywa odrębnej analizie określającej pochodzenie dźwięków, a nawet ich interferencję. Z […]
Poezja Jana Andrzeja Morsztyna, której przeważającą część stanowią utwory o tematyce erotycznej, opiewa miłość oderwaną od celów duchowych, pojmowaną czysto fizycznie. Eksponuje seksualny wymiar relacji między mężczyzną a kobietą. Opowiada się po stronie ciała, a ów konsekwentny wybór ma istotne implikacje filozoficzne. Pochwała rozkoszy zmysłowej i nieobecność wymiaru transcendentnego nie […]