Iluzja wizualna polega na zniekształconej i nieadekwatnej interpretacji danych znajdujących się w polu postrzegania (Gregory 1971: 161-166). Występowanie takich zaburzeń percepcji wzrokowej jest przez literaturę pozytywizmu wyjaśniane za pomocą mechanizmów psychologicznych. W przeciwieństwie do halucynacji iluzje są tu uzależnione wyłącznie od stanów emocjonalnych bohaterów, które niemal zawsze mają charakter wyjątkowy, […]
literatura
643 artykuły
W poetyce antropologicznej sfera zmysłowo-cielesna stanowi ważny przedmiot rozpoznania, kierujący uwagę badacza na budowę utworu i sposób wykorzystania przez pisarza języka dla oddania zjawisk sensualnych – widzenia, słyszenia, zapachu, zimna lub wilgoci, doznań organoleptycznych. W antropologii literatury pierwszorzędnym problemem jest rozpoznanie mechanizmów tworzenia obrazów sensualnych przy użyciu języka artystycznego i […]
Specyfika nasłuchiwania polega na wzmożonym wysiłku percepcyjnym, który wynika z braku odpowiednio silnych bodźców audytywnych. Źródło dźwięku jest albo jeszcze zupełnie nieobecne, albo jego rozpoznawalność okazuje się – z powodu odległości czy swojej istoty – minimalna. Literatura pozytywizmu prezentując tego typu percepcję, czyni jej przedmiotem przede wszystkim odgłosy związane z […]
Dźwięki odgrywają istotną rolę w kreowaniu świata przedstawionego literatury romantycznej. Reprezentacje wrażeń brzmieniowych umożliwiają wytworzenie efektu mimetyczności, przedstawienia świata oraz wrażeń sensualnych. W mimetyzmie romantycznym w najogólniejszym zarysie ważna jest unifikacja dwóch strategii ujawniania się poetyckiego podmiotu. Jest to kreacja receptywnych możliwości podmiotu, zakorzenionego w świecie zewnętrznym, z jednoczesnym akcentowaniem […]
W języku staropolskim wyrazy takie jak barbar, barbarus czy barbarzyniec (barbarzyńca wchodzi do obiegu dopiero w XVIII w.) konotowały prymitywizm, dzikość, pogaństwo, okrucieństwo i wyłączenie z kultury. Za najwyższy stopień barbarzyństwa uważano spożywanie ludzkiego ciała, praktyka ta bowiem stawiała pod znakiem zapytania nie tylko przynależność do cywilizacji, ale także do […]
Dźwięki, słyszane za pośrednictwem słuchu zewnętrznego lub wewnętrznego, wykorzystywane w poezji romantycznej, umożliwiają ukazywanie ważnych zmian w sytuacji i kondycji podmiotu poetyckiego, umiejscawiają go w fikcjonalnym świecie i przynoszą wiedzę o różnych aspektach poetyckiej kreacji rzeczywistości. Pomimo wzrokocentrycznego nastawienia literatury w epoce romantyzmu słuch stanowi istotne uzupełnienie wrażeń płynących z poetyckiego […]
Dla większości bohaterów powieści Przybyszewskiego doświadczanie rzeczywistości łączy opozycyjne perspektywy: głęboką duchową i ułomną zmysłową. Kategorią nazywającą taki typ ludzi, a pojawiającą się w autorskim wstępie do powieści De profundis jest kategoria „sensytywów”, czyli „osób, których wrażliwość zmysłowa przekracza próg tak zwanej »normalnej« możności odbierania wrażeń, eksterioryzacja »ciała eterycznego« – […]
Percepcja słuchowa w literaturze jest zjawiskiem odnoszącym się do wszelkiego rodzaju wypełniających świat przedstawiony dźwięków, także tych doświadczanych przy użyciu tzw. słuchu wewnętrznego, wywoływanych z pamięci bądź tworzonych w wyobraźni na kształt zasłyszanych w rzeczywistości. Podmiot percepcji odbiera niekiedy pewne dźwięki swoim „uchem wewnętrznym”. Kwestia to dyskusyjna, czy w ogóle […]
Reprezentacje męskiego ciała w literaturze romantycznej są najczęściej schematyczne i częściowe, w efekcie więc rzadko przyczyniają się do zindywidualizowania kreacji bohatera. Oczywiście, uprzywilejowana jest w nich twarz, oczy, czoło – szczególnie ujawniające walor semiotyczny, dość przypomnieć o oczach Konrada z III cz. Dziadów czy o jego ranie na czole (Dopart […]
Status dotyku w literaturze romantycznej zdaje się paradoksalny. Z jednej strony romantyzm to epoka wzrokocentryzmu, w której pozostałe zmysły, a także sensualna cielesność, ulegają upodrzędnieniu. Zjawisko to odnosi się szczególnie do dotyku, który tradycyjnie, aż po wiek XX, był zaliczany do zmysłów peryferyjnych, choć, wypada dodać, Immanuel Kant umieścił go […]