W liryce Marii Konopnickiej opis świata natury (zarówno rodzimej, jak i obcej) jest jednym z dominujących elementów artystycznej ekspresji. Niemniej procesy percepcyjne ulegają w niej wyraźnemu ograniczeniu, gdyż – standardowo – stanowią zaledwie implikowany aspekt sytuacji lirycznej, dzięki czemu prezentacja przyrody nabiera całościowego i obiektywizującego wymiaru. Niejednokrotnie również postrzeganie wydaje […]
XIX wiek
142 wpisy
Oglądanie rozmaitych obiektów przyrody, jakie pojawia się w Trylogii Henryka Sienkiewicza, jest w sposób zamierzony ograniczane. Standardowo bowiem prezentacji świata natury dokonuje narrator, który nie zdradza własnych procesów percepcyjnych, dbając o obiektywny i prawdopodobny efekt swoich dokonań. Dlatego personalizacja (a zarazem subiektywizacja) tego typu doznań występuje rzadko i wprowadzona zostaje […]
Związki między literaturą (prozą zaś w szczególności) a fotografią w XIX wieku okazały się silne i wielowymiarowe. Przyczyną był już sam fakt pojawienia się nowego medium, które wzbudzało powszechne zainteresowanie. Wzajemne relacje obu dziedzin dają się sprowadzić albo do prób włączenia zdjęcia w obręb fikcyjnej reprezentacji albo do przenoszenia w […]
Status percepcji wizualnej w liryce Adama Asnyka okazuje się wysoce niesamodzielny. Wynika to z faktu, że – po pierwsze – standardowo patrzenie jest w niej jedynie presuponowanym składnikiem sytuacji lirycznej, dlatego jego przebieg oraz funkcja nie podlegają samoistnej prezentacji. Natomiast w tych przypadkach, w których wrażenia wzrokowe zostają jednak wykorzystane […]
Dominacja reprezentacji o charakterze realistycznym sprawia, że w literaturze okresu pozytywizmu zjawiska z zakresu odbioru audytywnego podlegają wyraźnemu zróżnicowaniu ze względu na typ zewnętrznego źródła dźwięków. Doznania słuchowe koncentrują się zarówno wokół międzyludzkich interakcji związanych z praktykami komunikacyjnymi i artystycznymi, jak również skupiają się na odgłosach wydawanych przez naturę czy […]
Spośród wielu rzeczy, które romantycy odziedziczyli po oświeceniowych poprzednikach, jedną z najbardziej intrygujących wydaje się pasja podróżowania. Dość wspomnieć osiemnastowieczną tradycję Grand Tour, wyrosłą z niej powieść Laurence’a Sterne’a A Sentimental Journey Through France and Italy (1768), czy wreszcie znaczenie, jakie dla upowszechnienia malowniczych regionów Szwajcarii miało dzieło Williama Coxe’a […]
Choć pisarzom romantycznym trudno odmówić wrażliwości na fizyczne piękno oczu, zwłaszcza ich kolor, to przyznać należy, że równie często opis oczu lub spojrzenia był im potrzebny do tego, by podkreślić brak zakorzenienia człowieka w świecie. To właśnie spojrzenie mogło być według nich sygnałem nieobecności postaci, jej związku z inną rzeczywistością […]
U progu romantyzmu wciąż funkcjonowały i w licznych kręgach cieszyły się uznaniem teorie wypracowane przez zwolenników klasycyzmu – dotyczy to również poglądów na naturę człowieka i mechnizmy działania jego zmysłów. Zgodnie z Traktatem o wrażeniach (1754) Etienne’a de Condillaca, człowiek postrzegany był jako rodzaj „posągu”, w którym budzą się różne, […]
Dyskusja na temat wzroku oraz optyki była jednym z kluczowych sporów teoriopoznawczych w dobie romantyzmu. Maria Cieśla-Korytowska zauważa, że na początku XIX wieku najwięcej kontrowersji w tym temacie wciąż wzbudzała teoria Isaaca Newtona, który wykładał optykę na początku lat 70. XVII wieku, a w roku 1704 ogłosił słynne dzieło zatytułowane […]
W Dziadach. Widowisku Guślarz wypowiada znamienne słowa, będące świadectwem epistemologicznych pretensji romantyków: „Kto marzeń tknięty chorobą, / Sam własnej sprawca katuszy, / Darmo chciał znaleźć przed sobą, / Co miał tylko w swojej duszy”. Zaskakujące odwrócenie tej deklaracji pojawia się w IV części Dziadów: Adam Mickiewicz : Dziady, cz. IV: […]