Jan Potocki w Podróży do Turek i Egiptu sformułował deklarację o charakterze programowym: „pióro podróżnego, równie w opisaniach swych wierne jak kreślący widoki ołówek, nie powinno się zapuszczać nad to, co widzi.” (Potocki 1959: 76). Choć ani Potocki, ani inni autorzy na wrażeniach wizualnych nie poprzestawali, to zmysł wzroku odgrywa […]
XVIII wiek
19 wpisów
W literaturze polskiego oświecenia tematyka miłosna ujmowana w perspektywie osobistych – więc także zmysłowych – doświadczeń człowieka pojawia się przede wszystkim w nurcie sentymentalnym i rokokowym. W literaturze klasycystycznej Teresa Kostkiewiczowa : Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko: 103-104 […] jeśli już w ogóle podejmowano sprawy miłości i przyjaźni, zawsze podlegały one ujęciom […]
Oświeceniowy sensualizm przyznaje zmysłowi wzroku istotną rolę w poznaniu rzeczywistości, chociaż niemal zawsze uzupełniany jest on przez inne zmysły. Sam wzrok i jego organ, czyli oko, fascynowały myślicieli i pisarzy oświecenia, prowadząc do formułowania problemu ich efektywności jako narzędzia poznania prawdy. Świadczy o tym zainteresowanie przypadkami osób niewidomych od urodzenia, […]
Podstawowa konwencja odbioru audialnego, właściwa dla teatru dramatycznego (odróżnianego od opery), czyli teatru, w którym głównym nośnikiem sensu jest słowo literackie wypowiadane przez aktora, ukształtowała się w kręgu zachodnioeuropejskim w wieku siedemnastym. Konwencja ta, polegająca na emisji i słuchaniu scenicznej deklamacji tekstu dramatu (z wszelkimi konsekwencjami niedoskonałości, które ten typ […]
W schyłkowej fazie XVIII w. nastąpił przełom w zakresie rozumienia, widzenia i przeżywania śmierci w wymiarze indywidualnym i społecznym. Dotyczy to zarówno doświadczenia śmierci własnej (oczekiwanej), jak też śmierci cudzej (śmierci drugiego). Szereg zjawisk społecznych, kulturowych i literackich, ściśle związanych z kształtowaniem się nowoczesnej kulturowej postawy wobec śmierci miało wówczas […]
Konwencja sceniczna oparta na dominacji obrazu nad słowem w europejskim teatrze dramatycznym (odróżnianym od teatru tańca i pantomimy), a zatem odwołująca się w pierwszym rzędzie do zmysłu wzroku publiczności (widzów), powstaje i utrwala się w dobie kultury rokoka. Nurt rokokowy, którego początki przypadają na lata dwudzieste XVIII wieku (por. Kostkiewiczowa […]
„Wszytko, co obaczą oczy” (Potocki 2003: 79) to w poezji Wacława Potockiego syntetyczne określenie świata jako całości dostępnej postrzeganiu i doświadczeniu człowieka. „Mieć oczy” znaczy tyle, co wykazywać się zdolnością trzeźwej oceny rzeczywistości i zauważać oczywiste (Potocki 1915a: 133). Wzrok jest zmysłem dwuznacznym. Daje możliwość poznania tego, co dla oczu […]
Poezja Wacława Potockiego wypełniona jest dźwiękami– czasem brzmiącymi wesoło, harmonijnie lub kojąco, częściej zgiełkliwie, hałaśliwie, a nawet żałobnie. Słychać tu wdzięczną muzykę, słodkobrzmiącą lutnię Dawidową, zgodne z sercem pienie nabożne, które „nie ginąc zaraz w uszach, aż do nieba wienie” (Potocki 1911a: 66), ale i „próżne kuranty”, „szepty nieuczciwe i […]
Atrybutami alegorycznej Panny Woni we fraucymerze Rozkoszy światowej z młodzieńczego poematu Wacława Potockiego jest trybularz i „miech […] z piżmy, perfumami,/ z proszkami pachniącymi abo zybetami” {{ cite (’22342′) }}, które Panna bez wątpienia pożyczyła od swej bliźniaczej siostry z Światowej rozkoszy Hieronima Morsztyna. Symbolicznym królestwem zmysłu powonienia są pachnące […]