Proza Orzeszkowej jest bodaj najlepszą ilustracją pozytywistycznej nobilitacji dotyku jako sposobu skracania dystansu społecznego i przełamywania międzyludzkich barier. W tej mierze stanowi również najpełniejszą odpowiedź na wszechobecne w drugiej połowie XIX wieku hasła walki z rozwarstwieniem klasowym, majątkowym czy narodowym (asymilacja Żydów) – a zatem po prostu z wszelakimi przejawami […]
Sienkiewicz Henryk
34 wpisy
Pokazywanie ciała w ruchu oraz charakteryzujących bohaterów gestów należy do podstawowych strategii pisarzy posługujących się poetyką realistyczną i naturalistyczną. Na uwagę zasługują więc przede wszystkim te przykłady aktywności postaci, które okazują się szczególnie znaczące dla podejmowanej w utworach problematyki. Zarejestrowane przez pisarzy gesty bohaterów służą najczęściej powiadamianiu o ówczesnej obyczajowości. […]
W najważniejszych powieściach polskiego pozytywizmu – Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej, trylogii Henryka Sienkiewicza oraz Lalce Bolesława Prusa – zasadniczy kontekst, w jakim funkcjonuje wizualna percepcja, jest tworzony przez międzyludzkie interakcje. Obecność trzech z nich okazuje się nie tylko powtarzalna, ale i kluczowa dla psychologicznej zawartości wspomnianych arcydzieł. Na owe więzi […]
Oglądanie rozmaitych obiektów przyrody, jakie pojawia się w Trylogii Henryka Sienkiewicza, jest w sposób zamierzony ograniczane. Standardowo bowiem prezentacji świata natury dokonuje narrator, który nie zdradza własnych procesów percepcyjnych, dbając o obiektywny i prawdopodobny efekt swoich dokonań. Dlatego personalizacja (a zarazem subiektywizacja) tego typu doznań występuje rzadko i wprowadzona zostaje […]
Dominacja reprezentacji o charakterze realistycznym sprawia, że w literaturze okresu pozytywizmu zjawiska z zakresu odbioru audytywnego podlegają wyraźnemu zróżnicowaniu ze względu na typ zewnętrznego źródła dźwięków. Doznania słuchowe koncentrują się zarówno wokół międzyludzkich interakcji związanych z praktykami komunikacyjnymi i artystycznymi, jak również skupiają się na odgłosach wydawanych przez naturę czy […]
Erotyka, odgrywając ogromną rolę w całej twórczości Sienkiewicza, w jego powieściach współczesnych zostaje w specjalny sposób powiązana z nowoczesnymi dylematami moralnymi i wyzwaniami zmieniającego się na oczach pisarza świata społecznego. W Bez dogmatu po raz pierwszy zadaje Sienkiewicz pytanie o różne rodzaje miłości, zdecydowanie oddzielając fascynację erotyczną od zakochania czy […]
Opisy kobiecych bohaterek w powieściach historycznych Sienkiewicza to zwykle apoteozujące formuły o „piękności niewysłowionej” (Sienkiewicz 1970d: 124) czy „rozkosznych niewieścich ponętach i urokach” (Sienkiewicz 1970a: 110). Konsekwentnie stosowana przez Sienkiewicza stylizacja idealizująca, zgodna z tradycjami eposu, dotyczy przede wszystkim portretów inicjalnych, kreślonych z punktu widzenia oczarowanego niezwykłym spotkaniem bohatera (Ludorowski […]
Realiści skrupulatnie stosują się do ustaleń Johanna Kaspara Lavatera w zakresie odpowiedniości między wyglądem zewnętrznym a „naturą duchową”. Jak udowadnia Józef Bachórz: Józef Bachórz : Karta z dziejów zdrowego rozsądku: 97 czytelnicy Orzeszkowej, nawet Prusa […], a zwłaszcza Sienkiewicza, na ogół dobrze wiedzą, czego spodziewać się np. po pannie [Baśce […]
Wzrok to najważniejszy zmysł w programach estetycznych realizmu i naturalizmu drugiej połowy XIX wieku. Jego doniosłość brała się z dominacji epistemologii empirycznej w ówczesnej, kształtowanej przez filozofię pozytywną oraz scjentyzm, kulturze. Wzrokowa percepcja długo uchodziła za najbardziej wiarygodne kryterium prawdziwości – lub przynajmniej życiowego prawdopodobieństwa – artystycznych obrazów świata, jakkolwiek […]
Literatura okresu pozytywizmu często wprowadza muzykę i śpiew, niemniej proces ten zakłada funkcjonowanie efektów akustycznych wyłącznie w obrębie świata przedstawionego. Z tego powodu literatura pozytywizmu (nie wyłączając liryki) w zasadniczym stopniu ignoruje foniczne właściwości artystycznego języka, w szczególności zaś fenomeny natury onomatopeicznej. Jeżeli zatem utwory muzyczne (i wokalne) są elementem […]