W historii estetyki problematyka zmysłów nieuchronnie wiązała się nie tylko z przyjętym w danej epoce rozumieniem sztuki, ale także z interpretacją relacji między tym, co duchowe i tym, co cielesne. Powiązania aktu twórczego z cielesnością dają się zauważyć w dziejach refleksji nad sztuką właściwie od zarania, zmienia się jednak zakres […]
Archiwum miesiąca: kwiecień 2024
949 wpisów
Oko: podstawowe informacje Oko – jako narząd wzroku uważanego powszechnie za dominujący i najlepiej wykształcony zmysł człowieka – stanowi organ szczególnie interesujący osiemnastowiecznych uczonych. Obszerne artykuły hasłowe (ogólne i szczegółowe) dotyczące budowy i fizjologii oka znajdują się w europejskich encyklopediach cieszących się wówczas wyjątkowym uznaniem: w brytyjskiej Cyclopaedii1ankiecie – Ankietę […]
Choroby i epidemie stanowiły jedno z ogniw procesu, który Niemcy nazywali „ostatecznym rozwiązaniem kwestii żydowskiej”: od definicji Żydów prowadzącej do pozbawienia ich praw obywatelskich i eliminacji z życia społeczno-gospodarczego; przez grabież mienia, koncentracje i izolacje w gettach oraz pracę niewolniczą w obozach; aż po całkowitą zagładę podczas masowych rozstrzeliwań i […]
Z poezją ciągle jeszcze obcujemy najczęściej za pośrednictwem książki, a więc czytamy, co tam zostało wydrukowane. Ale książkę ponadto oglądamy, niekiedy wąchamy, przede wszystkim zaś dotykamy. Zwykle czynimy to mechanicznie, czasem jednak uważnie oceniamy jej ciężar, fakturę okładki, gładkość lub szorstkość papieru itd. Są to tylko przygrywki do naszego kontaktu […]
„Woń to proces fizyczny wykorzystywany przez nas wszystkich, ale przez nikogo w pełni nie rozumiany” – tak od strony fizykalnej oceniają stan wiedzy o zapachach redaktorzy czasopisma „Contemporary Physics” (Brookes 2011: 385). Jeszcze bezradniej czuje się wielu poetów, którym chodzi zresztą nie o wiedzę, lecz o zdolność wysłowienia doznań węchowych. […]
Biel jest jedną z trzech barw achromatycznych. Kojarzona jest ze śniegiem, czystością i niewinnością, często kontrastowana z czernią. W cyklu ewolucyjnym Brenta Berlina i Paula Kaya (1969) nazwy bieli i czerni pojawiają się w leksykonie barw jako pierwsze. Barwą białą w polszczyźnie i innych językach zajmowali się liczni badacze, np. […]
Wzrok to zdecydowanie dominujący zmysł w zapisach doświadczenia Zagłady Żydów sporządzanych tam i wtedy, czyli w gettach lub w ukryciu po stronie aryjskiej. Wiąże się to z pojęciem świadka oraz z aktem świadczenia – kategoriami fundamentalnymi dla literatury Holokaustu i czyniącymi z niej szczególną postać literatury świadectwa, rozgrywającej się w […]
To, w jaki sposób wrażenia wzrokowe zostały utrwalone w pamiętnikach, zależne jest od dwóch czynników. Pierwszym jest zasób środków, związany z czasem powstania konkretnych utworów. Ponieważ jedynym sposobem literackiej prezentacji doznań zmysłowych jest opis, autorzy spisujący swoje wspomnienia wcześniej nie mają do dyspozycji środków, które w osiemnastym stuleciu proza dopiero […]
Doświadczenie bólu, obejmujące dwie splecione ze sobą nierozerwalnie sfery somatyczności i duchowości, ciała i duszy, wydaje się być jednym z centralnych doświadczeń Holokaustu. Stanowi bowiem nie tylko rdzeń tego, co można nazwać jego realnością jako wydarzenia historycznego, lecz także zdaje się trafnie opisywać to, co można nazwać następstwami Holokaustu, czyli […]
Podróżnik okresu Młodej Polski, zwłaszcza ten, który decyduje się na odbycie podróży „egzotycznej”, pragnie wszechstronnie poznać świat, doświadczyć go wszystkimi zmysłami, również przy pomocy zmysłu smaku. Smakowe doświadczenie, do którego dochodzi w trakcie podróży jest przede wszystkim doświadczeniem smaków egzotycznej kuchni. Kosztując nieeuropejskich potraw i przypraw podróżnik przełomu XIX i […]