Piękno – także fizyczne piękno człowieka – jest niewątpliwie kategorią odczuwaną indywidualnie. Możemy jednak odnaleźć w języku wykładniki potocznej (utrwalonej jako pewien stereotyp) kategoryzacji estetycznej, odnoszonej do ludzkich cech fizycznych. W językowej konwencji odnajdujemy np. pewną grupę wyrażeń, oceniających wygląd rąk: ręce piękne, zadbane, subtelne; białe, alabastrowe, delikatne, wypielęgnowane dłonie […]
semantyka
103 wpisy
Plecy to według słowników języka polskiego 'tylna strona tułowia, część ciała od barków do pasa’. Definicja ta jest prosta i styczna z potocznym doświadczeniem. Dokładniejsza analiza definicji słownikowych sprawia jednak, że powstają wątpliwości, jaka jest relacja między nazwami plecy — kark — barki — grzbiet. Definicja leksykalna grzbietu (Sjp.Dor.; Sjp.Szym.) […]
Zakres kontaktu człowieka ze światem wyznaczony jest w dużej mierze granicami ludzkich możliwości poznawczych. Jednym ze sposobów „ogarniania” otaczającego świata jest poznawanie go poprzez dotyk. Uwagę zwraca w związku z tym pewna szczególna grupa jednostek (np. dotknąć czegoś ręką, pomacać coś i in.), w których został utrwalony obraz ręki jako […]
Na podstawie obserwacji rąk możemy przypisać człowiekowi, któremu się przyglądamy, pewne cechy fizyczne: duże, ogromne, silne, muskularne ręce świadczą o dużej sile i dobrej kondycji fizycznej. Ręce wychudłe, wychudzone mogą zaś kojarzyć się ze złym stanem zdrowia lub ze starością. Ręce czarne czy zniszczone od pracy, spracowane, chropowate, kanciaste, spękane, […]
Pięta to 'tylna część stopy’. Leksem ten jest związany przede wszystkim ze”sceną chodzenia”, co podkreśla etymologia słowa: nazwa pięta pochodzi od 'stąpania, kroczenia’, zawiera ten sam rdzeń co wyrazy pąć (’droga’), pątnik (’pielgrzym’). Podobnie jak w wypadku większości nazw części ciała, mamy tu do czynienia z sytuacją przenoszenia obserwacji dotyczących […]
Obserwacja fizycznych cech człowieka często bywa inspiracją przy językowej interpretacji cech osobowości i zachowania: ludziom o zgarbionych, pochylonych plecach przypisujemy najczęściej słabszą kondycję, mniejszą siłę fizyczną lub mniejsze siły witalne. Utrwalone w języku metaforyczne pojmowanie siły jako cechy duchowej (por. np. wyrażenia: siła duchowa, moralna, psychiczna) pozwala charakteryzować człowieka, właśnie […]
Słowniki języka polskiego podają dwa zasadnicze znaczenia leksemu noga: 1) 'kończyna dolna’; 2) 'najniższa, końcowa część nogi, stopa’ (oraz znaczenia pochodne: 'część sprzętu, maszyny, stanowiąca podporę, postawę’ oraz przen. 'człowiek głupi, ślamazarny, niedołęga’). Stopa zaś – to 'najniższa część nogi, opierająca się na ziemi przy stawaniu i chodzeniu, przystosowana do […]
Kolano to – według Słownika języka polskiego – 'część nogi – przednia dolna okolica uda i górna podudzia, leżąca przy stawie kolanowym; tenże sam staw’. Prostszą, bardziej zgodną z potocznym rozumieniem definicję proponuje zaś Anna Wierzbicka:”środkowa część nogi, gdzie noga może się zginać” (Wierzbicka 1975: 96). Inne znaczenia wyrazu wiążą […]
Naturalne postrzeganie świata w odniesieniu do części ludzkiego ciała jest jednym z przejawów antropocentycznej interpretacji rzeczywistości, utrwalonej w językowym obrazie świata. Ręce „są pomocne”przede wszystkim przy kategoryzacji przestrzennej – przy najprostszym określaniu prawej i lewej strony świata. Mówimy, że coś znajduje się po prawej lub po lewej ręce, można też […]
Sensualność, cielesność to kategorie, które nie mogą być w odniesieniu do człowieka analizowane jednowymiarowo. Ludzka sfera somatyczna jest w językowym obrazie człowieka odnoszona nie tylko do kategorii fizycznych, do wyłącznie zmysłowego odbioru świata. W doznaniach człowieka cielesność splata się bowiem nierozerwalnie z wymiarem emocjonalno-duchowym. Istnieje zatem ogromny zbiór jednostek języka, […]