W epoce staropolskiej pod pojęciem mitów, określanych jako fabuły, bajki (sam wyraz „mit” wszedł języka polskiego dość późno i nie jest jeszcze notowany przez Lindego), rozumiano opowieści o bogach tworzące mitologię antyczną. Wiedzę o niej szesnasto- i siedemnastowieczni poeci czerpali z mitografii, szkolnych słowników i kompendiów, ale źródłem najbardziej bezpośrednim […]
tematy
38 wpisów
Jeden z charakterystycznych elementów wielu późnośredniowiecznych traktatów mnemotechnicznych, zazwyczaj kojarzony z przedstawieniami liter wyobrażanych za pomocą przedmiotów o podobnym kształcie (np. skojarzenie litery A z drabiną lub cyrklem), w rzeczywistości bywał dość skomplikowany i różnorodny. Istniało bowiem kilka typów alfabetów wizualnych i mnemotechnicznych. Alfabet mnemoniczny z „Opusculum de arte memorativa” […]
W literaturze staropolskiej, podobnie jak w świadomości teoretycznoliterackiej renesansu i baroku, onomatopeja jest zjawiskiem marginalnym. Autorzy szesnastowiecznych poetyk nie poświęcają szczególnej uwagi problematyce związanej z warstwą brzmieniową utworów literackich, a nieliczne sądy na temat onomatopei są krytyczne. Filip Melanchton nazywa ją „lichą figurą” (Pszczołowska 1977: 70), a za rozstrzygającą uznaje […]
Za prawodawców bukoliki (z gr.: dosł. pieśń pasterzy wołów) jako gatunku literackiego uważa się Teokryta (IV/V w. p. n. e.), autora krótkich utworów poetyckich, nazwanych później idyllami, zawierających scenki rodzajowe z życia pasterzy, oraz Wergiliusza, twórcę Eklog (I w. p. n. e.). Dla rozwoju bukoliki w literaturze polskiej decydujące znaczenie […]
Śmiech może być analizowany z kilku punktów widzenia: religijnego, filozoficznego, medyczno-antropologicznego czy estetycznego. Zdolność do śmiechu jest traktowana jako wyróżnik człowieczeństwa. Od czasu starożytności w kulturze basenu Morza Śródziemnego rozwijały się dwa stanowiska w sprawie śmiechu: z jednej strony tradycja arystotelesowska wpisana w formułę homo ridens1Odbiór stereometryczny – Percepcja otoczenia […]
Idea Arkadii jako mitycznej krainy szczęśliwości zamieszkanej przez pasterzy pojawiła się po raz pierwszy w Eklogach Wergiliusza (I w. p. n. e.), a w czasach nowożytnych spopularyzował ją Jacopo Sannazaro, autor romansu pasterskiego Arcadia (1504). W antycznej i nowożytnej poezji bukolicznej Arkadia jest przedstawiana jako miejsce oddalone od cywilizacji, otoczone […]
Pojęcie rany miłosnej (vulnus amoris) jest częścią wywodzących się z antyku i rozpowszechnionych w poezji staropolskiej koncepcji: miłości jako walki i miłości jako choroby. Wiąże się również z próbą wyjaśnienia na gruncie filozofii jako ówczesnej wiedzy o człowieku fenomenu miłości, etapów miłosnego zaangażowania (czego literackim przejawem jest topos pięciu stopni […]
Motyw tańca często pojawia się w literaturze staropolskiej jako symbol – przyczyna albo wyraz – radości. Jest to przeważnie radość interpretowana jako domena ziemskiej doczesności, połączonej z zabawą i swawolą; jakkolwiek w szczególnych wypadkach owa doczesność może splatać się z literackimi wizjami zaświatów i niebieskiej szczęśliwości: Anonim : Pozdrawiam cię, […]
W piśmiennictwie dawnym obserwujemy występowanie charakterystycznego typu metaforyki, opartego na porównaniach różnego rodzaju odgłosów natury – takich jak śpiew ptaków, ujadanie psów, szmer potoku, burzowe grzmienie etc. – domuzyki. Możemy interpretować to zjawisko jako dążenie do sui generis literackiego restrukturyzowania i porządkowania rzeczywistości, ujmowania jej w kategoriach dzieła sztuki, któremu […]
Rozumienie muzyki w bliskości ze sztuką medyczną albo wprost traktowanie jej jako pewnego rodzaju medykamentu ma swoje źródło w koncepcji afektu i w znaczeniu tego pojęcia dla estetyki muzycznej. Ze względu na podwójne oddziaływanie afektu: na ciało i na duszę człowieka, a także na obecne w refleksji nowożytnej, odziedziczone po […]