Podobnie jak większość części ludzkiego ciała, nogi stanowią element przykuwający wzrok i podlegający obserwacji oraz ocenie. Z upodobaniem przyglądamy się ciału człowieka i komentujemy cechy wyglądu zewnętrznego, jest to nieodłączny element ludzkiej natury, o czym świadczy pokaźna ilość utrwalonych jednostek języka, odnoszących się właśnie do wyglądu różnych części ciała człowieka. […]
Kategoryzacja przestrzenna
12 wpisów
Jedną z zasadniczych właściwości charakteryzujących tzw. światopogląd tradycyjny (mityczno-magiczny), czyli specyficzny dla społeczności typu archaicznego (w tym też ludowych) sposób opisywania, porządkowania, myślenia i wchodzenia w interakcje z otaczającą rzeczywistością, jest jego zmysłowa konkretność. „U podstaw tradycyjnej ludowej wizji świata leżało »nieprzeparte uczucie bezpośredniej jedności z wszechświatem« […]. Rytm kosmosu […]
Ważny element konceptualny, wpisany w strukturę semantyczną leksemu Noga, dotyczy zasadniczej funkcji, wiązanej z opisywaną częścią ciała. Obserwacja zachowania człowieka, jego doświadczeń i codziennego życia, jest źródłem wielu sądów utrwalonych w różnych jednostkach języka; leksem noga/nogi występuje w wielu z nich. Leksykalnym wykładnikiem podstawowej funkcji nóg jest m.in. czasownik stać […]
Według definicji słownikowej, tułów to ’ciałoludzkie lub zwierzęce prócz głowy i kończyn; główny odcinek ciała’. Uwagę zwraca”negatywny”charakter pierwszej części tej definicji, równoznaczny ze”stwierdzeniem braku”innych części ciała: głowy i kończyn. Definicja ta prawdopodobnie odpowiada potocznemu, typowemu wyobrażeniu tułowia, pojęciowo wyodrębnianego poprzez”oddzielenie”odeń innych części ciała.”Tułów”jest postrzegany jako element łączący anatomicznie odrębne części […]
Zakres kontaktu człowieka ze światem wyznaczony jest w dużej mierze granicami ludzkich możliwości poznawczych. Jednym ze sposobów „ogarniania” otaczającego świata jest poznawanie go poprzez dotyk. Uwagę zwraca w związku z tym pewna szczególna grupa jednostek (np. dotknąć czegoś ręką, pomacać coś i in.), w których został utrwalony obraz ręki jako […]
Plecy to według słowników języka polskiego 'tylna strona tułowia, część ciała od barków do pasa’. Definicja ta jest prosta i styczna z potocznym doświadczeniem. Dokładniejsza analiza definicji słownikowych sprawia jednak, że powstają wątpliwości, jaka jest relacja między nazwami plecy — kark — barki — grzbiet. Definicja leksykalna grzbietu (Sjp.Dor.; Sjp.Szym.) […]
Pięta to 'tylna część stopy’. Leksem ten jest związany przede wszystkim ze”sceną chodzenia”, co podkreśla etymologia słowa: nazwa pięta pochodzi od 'stąpania, kroczenia’, zawiera ten sam rdzeń co wyrazy pąć (’droga’), pątnik (’pielgrzym’). Podobnie jak w wypadku większości nazw części ciała, mamy tu do czynienia z sytuacją przenoszenia obserwacji dotyczących […]
Obserwacja fizycznych cech człowieka często bywa inspiracją przy językowej interpretacji cech osobowości i zachowania: ludziom o zgarbionych, pochylonych plecach przypisujemy najczęściej słabszą kondycję, mniejszą siłę fizyczną lub mniejsze siły witalne. Utrwalone w języku metaforyczne pojmowanie siły jako cechy duchowej (por. np. wyrażenia: siła duchowa, moralna, psychiczna) pozwala charakteryzować człowieka, właśnie […]
Słowniki języka polskiego podają dwa zasadnicze znaczenia leksemu noga: 1) 'kończyna dolna’; 2) 'najniższa, końcowa część nogi, stopa’ (oraz znaczenia pochodne: 'część sprzętu, maszyny, stanowiąca podporę, postawę’ oraz przen. 'człowiek głupi, ślamazarny, niedołęga’). Stopa zaś – to 'najniższa część nogi, opierająca się na ziemi przy stawaniu i chodzeniu, przystosowana do […]
Sensualność, cielesność to kategorie, które nie mogą być w odniesieniu do człowieka analizowane jednowymiarowo. Ludzka sfera somatyczna jest w językowym obrazie człowieka odnoszona nie tylko do kategorii fizycznych, do wyłącznie zmysłowego odbioru świata. W doznaniach człowieka cielesność splata się bowiem nierozerwalnie z wymiarem emocjonalno-duchowym. Istnieje zatem ogromny zbiór jednostek języka, […]