Wśród zamieszczonych w literaturze I połowy XIX wieku opisów doznań polisensorycznych wyróżniają się zestawienia doznań wzrokowych i słuchowych. Ich liczebna dominacja nie wynika tylko z tego, że płyną z sensorów najczęściej wykorzystywanych w życiu codziennym, ale także z tego, że właśnie te dwa typy doznań stanowiły podstawę rozważań romantyków o […]
Mickiewicz Adam
50 wpisów
Świat przedstawiony „Pana Tadeusza” prezentowany jest przy pomocy wyobrażeń apelujących do wielu zmysłów czytelnika. Najczęściej są to doznania wzrokowe oraz słuchowe (Kleiner 1989: 485). Rzeczywistość tę charakteryzują czasem także wonie (Kleiner 1989: 483; Bachórz 2003: 63), wrażenia dotykowe i smakowe (Bachórz 2003: 62). Barwy, brzmienia i zapachy wypełniają opisyprzyrody, przedstawienia […]
Zaproponowana przez Edmunda Burke’a w 1757 roku (drugie, istotnie poprawione oraz uzupełnione wydanie rozprawy Dociekania filozoficzne o pochodzeniu naszych idei wzniosłości i piękna) koncepcja estetycznej kategorii wzniosłości natychmiast zyskała popularność, która nie ustawała przez kilka kolejnych dziesięcioleci. Własną interpretację owej kategorii, zmieniającą się (Rozważania o pięknie i wzniosłości, 1764, Krytyka […]
W literaturze polskiego romantyzmu można wskazać grupę utworów, których tematem są wspomnienia. Wśród nich wyróżniają się reminiscencje z wydarzeń inicjacyjnych, zamykających okres beztroskiej, naiwnej młodości. Wejście w dorosłość jest w nich ukazane jako przeżycie traumatyczne. Ucieczką przed nim ma być powrót do przeszłości sprzed inicjacji, jednak odzyskanie tego, co utracone, […]
W kursie drugim prelekcji paryskich Adam Mickiewicz stara się doprecyzować znaczenie terminu „duch”, będącego kluczową kategorią antropologii twórcy. Warto powiedzieć, że w okresie głoszenia swych natchnionych tez z katedry Kolegium Francuskiego poeta-prorok sięga po biblijne uzasadnienie antropologicznej triady: ciała, duszy i ducha, przezwyciężające dualizm duszy i ciała, znany z wcześniejszej […]
W „Dziadów” części III dyskurs o ciele i duszy osnuł Mickiewicz wokół głównego bohatera – Konrada, ukazywanego w wyrazistych reakcjach somatycznych. W scenie więziennej i w monologu Adolfa ze sceny VII („Salon warszawski”) pojawią się ponadto opisy ciała więźniów – poddanego represjom, niszczonego warunkami uwięzienia (zła strawa, złe powietrze). Tomasz […]
Erotyka w literaturze romantycznej kształtowana jest przez romantyczną koncepcję miłości oraz powiązaną z nią cenzurę, której poddana została zmysłowość romantycznego doświadczenia erotycznego. Geneza tej cenzury jest złożona – spośród różnych jej wymiarów rolę kluczową odgrywał nie tylko konwenans i obyczajowość, literacka stylistyka i moda, ale także mit miłości romantycznej, specyficzne […]
Wzrok Romantycznedoświadczenie erotyczne ma charakter wielozmysłowy, niewątpliwie jednak obecność zmysłów jest w nim podporządkowana dominacji wprowadzającego dystans oka. Pozostałe zmysły ulegają atrofii (dotyk i przede wszystkim smak) lub szczególnemu literackiemu skonwencjonalizowaniu (zapach, słuch). Dominuje przy tym perspektywa męskiego spojrzenia. Romantyk widzi i opisuje, aczkolwiek – paradoksalnie – opis ten ukazuje […]
Łzy są efektem szczególnego doświadczenia, ale także samym doświadczeniem, są materialnym świadectwem uczuć i odczuć, ale także elementem sygnifikacji, uzyskują ponadto aspekt performatywny – będąc efektem wywołują efekty. Łzy nie kończą, ale domagają się dalszego ciągu, kontynuacji. Stają się językiem, kiedy brak języka, „mówią”, kiedymowa jest niemożliwa; są reakcją impulsywną, […]
Z poezją ciągle jeszcze obcujemy najczęściej za pośrednictwem książki, a więc czytamy, co tam zostało wydrukowane. Ale książkę ponadto oglądamy, niekiedy wąchamy, przede wszystkim zaś dotykamy. Zwykle czynimy to mechanicznie, czasem jednak uważnie oceniamy jej ciężar, fakturę okładki, gładkość lub szorstkość papieru itd. Są to tylko przygrywki do naszego kontaktu […]