Ekumena, uporządkowana przestrzeń ludzkiego bytowania, wypełniona była dźwiękami pochodzącymi z różnych źródeł, podczas gdy cisza stawała się metonimią śmierci i charakteryzować miała obszary sakralne, poza zwykłym ludzkim doświadczeniem. Dźwięki stawały się, podobnie jak zapachy, jakościami wyróżniającymi różne elementy Kosmosu, choć wielokrotnie powracały też przekazy o zaświatowym hałasie. Niebagatelną rolę w […]
Magia
8 artykułów
Ważnym komponentem tradycyjnej wiedzy ludowej były przekonania związane z lecznictwem (Moszyński 2010: 71; Tylkowa 1981), których kształt zdradzał typowy dla mieszkańców dawnej wsi polskiej synkretyzm światopoglądowy. Rozwijana w oparciu o obserwacje płynące z zaangażowania poszczególnych zmysłów medycyna chłopska łączyła w sobie poglądy sprzeczne z naukowym rozumieniem problemów zdrowia i choroby, […]
W potocznej świadomości kultur tradycyjnych wydzieliny cielesne, a więc to, co zwykliśmy określać mianem ekskrementów, obejmowały wszystko, co regularnie wydostawało się z ciała na zewnątrz jego otworami, a więc nie tylko kał i uryna, ale także łzy, ślina, katar, woskowina uszna, pot i krew miesięczna. Śledząc zmiany sensów przydawanych konkretnym […]
Słyszenie, podobnie jak widzenie, powonienie czy dotyk, stanowi ważny element poznawania i rozumienia świata. Czasownikiem „słyszeć” można określić zarówno odbieranie wrażeń dźwiękowych, jak i zdobywanie informacji o czymś lub o kimś. Czasownik „słuchać” z kolei wprowadza istotną różnicę – podkreśla, że czynność odbierania dźwięków jest świadoma, poddawana refleksji, namysłowi i […]
Wzrok, słuch czy węch pozwalają zidentyfikować dany element otaczającej rzeczywistości (lub przynajmniej ustalić poszczególne jego właściwości) bez konieczności zmniejszania dystansu między podmiotem a przedmiotem poznania. Dotyk tymczasem wymaga od poznającego bezpośredniego kontaktu z nieznanym, każe zbliżyć się do niego na niebezpieczną odległość, a tym samym narazić się na konsekwencje takiego […]
Oko w koncepcjach ludowej fizjonomiki Wygląd oczu, uważanych za zwierciadło duszy, zdradzał charakter ich właściciela. Według najprostszej klasyfikacji posiadaczom jasnych oczu przypisywano uczciwość, spokojne usposobienie i marzycielstwo, właścicielom ciemnych natomiast – nieszczerość i złe intencje. Bardziej złożone koncepcje brały pod uwagę również takie kryteria jak kolor tęczówki i kształt oka. […]
Ciało ludzkie rozpatrywane może być z perspektywy biologicznej, uwzględniając niuanse anatomiczne i fizjologiczne, ale jest też pewnym konstruktem kulturowym, wyposażonym w dodatkowe sensy symboliczne. Ciało ujmowane jako twór kultury, a nie natury, stanowi odwzorowanie świata, a zatem staje się swoistym mikrokosmosem. W tym kontekście rozważać można poszczególne jego organy i […]
Ludowa koncepcja słowa W kulturze tradycyjnej słowo kojarzono głównie ze zmysłem słuchu, choć nie bez znaczenia pozostawały inne zmysły, na które ludzka mowa mogła oddziaływać. Akt mówienia pojmowany był bowiem nie tylko w kategoriach komunikacyjnych czy informacyjnych, lecz przede wszystkim w kategoriach sprawczych, czyli światotwórczych. Powszechnie sądzono, że głośne wypowiadanie […]