Eksponowanie cielesności podmiotu, podkreślanie jego zmysłowego kontaktu ze światem bywało w dwudziestowiecznej poezji polskiej formą wyrazu dla postaw i orientacji antymetafizycznych. Przykładowo, somatyczno-sensualne nasilenie wierszy futurystycznych we wczesnych latach dwudziestych ubiegłego stulecia tłumaczy się często jako wyraz sprzeciwu wobec literatury najbliższej przeszłości, uznawanej za nadmiernie „uduchowioną”, lekceważącą biologiczny wymiar egzystencji. […]
Metafora
30 wpisów
Cielesność stała się w ciągu ostatnich dekad jedną z głównych kategorii w całej refleksji humanistycznej, także zatem literaturoznawstwie i w kulturowej teorii literatury, tym samym można dziś o niej mówić jako o kategorii poetologicznej i antropologiczno-kulturowej. Zgodnie wskazuje się obecnie na niewystarczalność terminu „ciało”, wprowadza się albo nowe określenia, albo […]
Termin energeia jest pojęciem filozoficznym i teoretycznoliterackim. W języku filozofii Arystotelesa oznacza aktywność, aktualizację (Kosman 1984: 55-56; Reale 2002: 71-72), łączy się z Arystotelesowską koncepcją ruchu, choć termin energeia nie jest z ruchem równoznaczny (Ackrill 1965: 122-124). Związek energei z działaniem, wyraźny zarówno w refleksji filozoficznej Arystotelesa, jak i w […]
Jak wiadomo, węch u człowieka nie jest tak rozwinięty jak zmysł wzroku czy słuchu. Część znanych zapachów to tzw. percepcje jednostkowe, czyli takie, które są natychmiastowo rozpoznawane, za pomocą jednego rzutu uwagi. Jak zauważa M. Bugajski (Bugajski 2004: 38-39), istnieje jednak wiele zapachów, których do tej klasy nie sposób zaliczyć, […]
Czasowniki percepcji wzrokowej , takie jak zobaczyć, ujrzeć, dostrzec, spostrzec są często wykorzystywane do opisu zjawisk bardziej abstrakcyjnych, rozgrywających się przede wszystkim w psychice człowieka. Taki zabieg, polegający na przeniesieniu materiału leksykalnego, związanego z postrzeganiem wzrokowym, na zupełnie inną sytuację, można opisać w kategoriach metafory lub metonimii. Metaforę definiuję tu […]
Rekonstrukcja struktury semantycznej nazwy barwy wymaga uwzględnienia wielu różnych czynników, m.in. stabilnego jądra pojęciowego nazwy, związanego z referencją prototypową danego koloru; rozmaitych znaczeń powstałych wskutek przesunięć o charakterze metonimicznym i metaforycznym; wreszcie – utrwalonej językowo i ujawniającej się w użyciach tekstowych symboliki kulturowej. W tym miejscu chciałabym pokrótce przedstawić dwie […]
Somatyczne metafory tłumaczenia, podobnie jak inne – witalistyczne (organicystyczne), malarskie, muzyczne, kostiumowe, rzemieślnicze, lokomocyjne, katastroficzne, wojenne lub spirytystyczne – metafory translatologiczne, zachowują zdumiewającą ponadepokową, ponadkulturową i ponadjęzykową tożsamość. Metafory tłumaczenia jako transfuzji krwi, transplantacji narządów, ruchów ciała, trawienia, a nawet antropofagii, wpisane od dawna w metodologiczne paradygmaty teorii i krytyki […]
Przymiotniki śliski i lepki należą do nazw cech odbieranych dotykiem. W obrębie tej grupy semantycznej tworzą one podgrupę wyrażeń oznaczających zdolność do spowodowania jakiejś zmiany w relacji między obiektem charakteryzującym się daną cechą i drugim obiektem, z którym wchodzi on w kontakt. Znaczenie i łączliwość przymiotnika śliski Przymiotnik śliski jest […]
Nazwy cech odbieranych dotykiem stanowią grupę semantyczną bardzo podatną na procesy metaforyzacyjne. Wynika to z różnych przyczyn. Przede wszystkim oznaczają one cechy bezpośrednio dostępne doświadczeniu, co sprawia, że mogą być przydatne w opisie zjawisk, które takiemu bezpośredniemu poznaniu się wymykają, jak np. uczucia. Zwykle przywołują również silne konotacje wartościujące, i […]
Termin „synestezja” (z gr. syn – razem, aisthesis – czucie, postrzeganie) oznacza mimowolną, dziedziczną i występującą stosunkowo rzadko (częściej u kobiet niż u mężczyzn, częściej u osób lewo- niż praworęcznych) skłonność ludzkiego umysłu do łączenia wrażeń wywoływanych przez jeden ze zmysłów z wrażeniami wiążącymi się zazwyczaj z innymi doświadczeniami zmysłowymi […]