Doznanie ruchu, wiążąc się z intensywnym rozwojem cywilizacyjnym oraz dwudziestowiecznymi koncepcjami czasu (np. Bergsonowskim pojęciem trwania), jest jednym z podstawowych doświadczeń człowieka nowoczesnego, prowokującym myślenie w kategoriach ontologicznych i estetycznych. Sposób istnienia modernistycznego człowieka, zgodny z filozofią działania i procesowości, cechuje natężona ruchliwość, a przyśpieszony rytm współczesności, witalną intensywność ruchu […]
Miasto
24 wpisy
Kolorystyczna narracja Reymonta o mieście nie jest jednolita i pozwala przyjąć kilka ścieżek interpretacyjnych. 1. W układzie diachronicznym utwory Reymonta o mieście pokazują, jak pisarz modyfikował swoje doświadczenie koloru, jak rozwijał literackie możliwości jego wykorzystania. W najwcześniejszych opowiadaniach, W aptece (1890) i Synu szlacheckim (1892), barwy nie odgrywają żadnej roli […]
W 1975 r. Miron Białoszewski wprowadził się do nowego mieszkania w bloku przy ul. Lizbońskiej, na obrzeżach Saskiej Kępy. Przestrzeń osiedla odbierana polisensorycznie, odgłosy, widoki, zapachy i, co najważniejsze, „wyniesienie” (Białoszewski 1978: 31) na dziewiąte piętro zaowocowały przypływem twórczej inwencji. Najistotniejszą rolę w oswajaniu blokowiska pełniły zmysły wzroku i słuchu. […]
Miasto w twórczości Gabrieli Zapolskiej jest nie tylko miejscem, ale też ciałem. Pisarka podejmuje próbę opisania złożoności funkcjonowania miejskiego organizmu – mierzy się z kapryśną i nieprzewidywalną fizjologią miasta. Warto na początku zwrócić uwagę na teksty publicystyczne pisarki, w nich bowiem udaje się Zapolskiej uchwycić i opisać konwulsyjną substancjalność i […]
Brzmienie miasta i jego funkcje Utrwalone w piśmiennictwie oświecenia dźwięki – ukazywane z odmiennych perspektyw i doznawane w różnorodny sposób – charakteryzują społeczność urbanistyczną i odzwierciedlają istniejące między jej członkami relacje. Ukazane są jako nośnik intencji, odczuć i emocji („[król] słuchających do płaczu pobudził” (Naruszewicz 2008: 64)), narzędzie służące formowaniu […]
Dla specyfiki literackich reprezentacji percepcyjnego doświadczenia nowoczesnego miasta decydujące znaczenie miało kilka czynników. Po pierwsze, rewolucja technologiczna, a więc rozwój kinematografii, fotografii, fonografii, upowszechnienie telefonu, elektryczności, nowych środków komunikacyjnych, która wywołała radykalne natężenie bodźców zmysłowych i wpłynęła zarówno na zmianę ludzkiego sensorium, jak i sposoby doświadczania miasta (Singer 2009: 143-186). […]
Hałas okazuje się zazwyczaj domeną kulturowego nieuporządkowania. Ogłusza, paraliżuje zmysły, wzbudza poznawczy niepokój brakiem czytelnego źródła, przewidywalnego celu i wyobrażalnego sensu, w konsekwencji zaś rodzi strach. Zarazem jednak staje się także symptomem współczesnej cywilizacji, nieuniknioną – choć kosztowną – ceną postępu naukowo-technicznego, produktem mechanizacji życia oraz industrializacji społeczeństwa. Towarzyszy on […]
Architektura jest dyscypliną silnie podporządkowaną charakterystycznemu dla kultury zachodniej okulocentryzmowi. Wielu współczesnych twórców próbuje jednak przełamać ten paradygmat i skupić się na wieloaspektowej cielesności jako głównym problemie projektowanej przez siebie architektury. Jednym z polskich przykładów takich zainteresowań jest twórczość Jarosława Kozakiewicza (ur. 1961). Motyw ciała pojawiał się we wczesnych, rzeźbiarskich […]
Futuryzm był projektem antropologicznym akcentującym maksymalne zbliżenie sztuki i życia. Zmysłowe, witalne doświadczenie związane z modernizacją przestrzeni miasta miało współbrzmieć z twórczością artystyczną, a świadomość nowoczesnego człowieka wyrażać się w szczególnej, sensorycznej wrażliwości na coraz szybciej zmieniający się pod wpływem osiągnięć nauki i techniki świat. Futurysta uważał się za człowieka […]
Epoka rozbiorów zapoczątkowała w wyglądzie polskich miast szereg istotnych zmian. Po pierwsze, nowoczesna administracja państwowa i długo kulejący samorząd rozpoczęły masowe wznoszenie budynków użyteczności publicznej oraz adaptowanie istniejących budowli dla swoich potrzeb (np. magnackie pałace w Warszawie, zabudowania poklasztorne). W małych miastach budowanie to ograniczało się przeważnie do wzniesienia murowanego, […]