Historia poezji obfituje w rozmaite koncepcje, usiłujące zamknąć w wyczerpującej formule jej „zasadę” czy „istotę”. Wśród proponowanych w ciągu wieków teorii wiele odwoływało się do obrazowości oraz – często jedynie w domyślnym kontraście – do pojęciowości. Przeważały wśród nich warianty dwóch wykluczających się ujęć poezji, w obu przypadkach przeciwstawiające ją […]
Symbolizm
17 wpisów
Karol Irzykowski w pisanym w 1922 roku artykule przypomniał dyskusję na temat Wesela w lwowskim Związku Literackim: Juliusz Tenner, znany teoretyk deklamacji, wytykał Wyspiańskiemu, że grzeszy przeciw muzykalności wiersza, nie uwzględnia charakteru spółgłosek i samogłosek itp. Wtenczas powstał Ostap Ortwin i przypomniał mu słowa Czepca: »Pon widzis ino pchły…« Wskazał […]
Poetyckie obrazy przyrody w poezji Młodej Polski ukazywane były nie tylko za pośrednictwem opisu krajobrazu, postrzeganego za pomocą wzroku, choć oczywiście to wzrok dominował w percepcji natury. Pisarze tej epoki tworzyli również pejzaże foniczne, zarówno rejestrując wrażenia słuchowe doznawane w konkretnych przestrzeniach, zwłaszcza górskich, jak i kreując symboliczne wizje dźwięków […]
Wartościowana dodatnio, mająca znaczenie wręcz mistyczne cisza jest ważnym i stałym motywem całej poezji Tetmajera. W niezliczonych jego wierszach opisywane jest doznawanie ciszy jako przeżycie zmysłowe a zarazem doświadczenie duchowe. Najczęściej to góry, Ciche, mistyczne Tatry…, wołają w swoją głąb ludzką duszę: Kazimierz Tetmajer : Ciche, mistyczne Tatry: [brak strony] […]
Szał uniesień Władysława Podkowińskiego (1894, olej na płótnie, 310 x 270 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie) to jeden z najbardziej znanych polskich obrazów, uznawany za pierwsze dzieło symbolistyczne w naszym malarstwie, a równocześnie płótno oddziałujące na odbiorcę niekonwencjonalnym w epoce Młodej Polski ujęciem erotycznego tematu. Dzieło wpisuje się w „zmysłocentryczną” […]
Impresjonizm literacki, definiowany przez Słownik terminów literackich jako „istotny komponent większości literatur europejskich” przełomu XIX i XX wieku (Głowiński 1989: 194), nie jest pojęciem jednoznacznym. Jego powszechnie przyjęte rozumienie odsyła do awangardowego kierunku malarskiego, ukształtowanego we Francji w latach 70. XIX wieku (m.in. Claude Monet, Auguste Renoir, Edgar Degas, Alfred […]
Filozofia poetycka Leśmiana, jak przystało na koncepcję w dużym stopniu korespondującą z symbolistycznymi teoriami modernistów francuskich i rosyjskich, najważniejsze miejsce przyznała muzyczności, rytmowi. Tymczasem nawet powierzchowne tylko przyjrzenie się praktyce poetyckiej autora Łąki zmusza do dodania, iż motywy spojrzeń, zapatrzeń, obrazy odbić lustrzanych są w tej poezji jednym z najczęściej […]
Twórczość Leśmiana, zarówno jeśli chodzi o utwory poetyckie, prozatorskie, dramaty pantomimiczne, jak i jej część teoretyczną, to jest szkice krytyczne, eseje, recenzje teatralne – nieustannie, wręcz obsesyjnie, oscyluje wokół idei rytmu, melodii, muzyczności, ruchu tanecznego. Wydaje się to pochodną jakiejś szczególnej, wyjątkowo wyostrzonej wrażliwości autora Łąki na doznania audialne. Uczynienie […]
Doznania zmysłowe towarzyszące patrzeniu, choć także te, które łączą się ze słuchaniem i z odczuwaniem bólu – są w poezji Bolesława Leśmiana najczęstszym sposobem doświadczania tego, co niepoznawalne, niewidzialne, niesłyszalne i niewypowiadalne. Autora Sadu rozstajnego uznać można za poetę epifanii, przeżyć metafizycznych, poetę obdarzonego rzadką umiejętnością ujmowania tego, co nie […]
Audialna dominanta przekładu oznacza prymat takiego czynnika konstrukcyjnego, który apeluje do zmysłu słuchu odbiorcy, potęgując także kinestetyczne doznania ruchu narządów mowy recytatora. Audialny chwyt artystyczny (wzorzec rytmiczny lub instrumentacja głoskowa: harmonia wokaliczna, eufonia, aliteracja, paronomazja, tautacyzm, zabiegi wykorzystujące synestezyjne możliwości toku akcentowego, instrumentacyjna funkcja rymów) funkcjonalnie podporządkowuje i deformuje wszystkie […]