Wydawać by się mogło, że to dźwięk i mowa, a nie cisza i milczenie są głównymi zjawiskami, na których koncentrowała się uwaga Mirona Białoszewskiego. Słynna jest akustyczna i językowa wrażliwość pisarza, która przejawiała się zarówno w pasjonowaniu się muzyką, jak i w tekstowym rejestrowaniu najrozmaitszych odgłosów i rytmów z otoczenia, […]
Fonosfera
30 wpisów
Muzyka komponowana, którą uznaje się powszechnie za język emocji, jak też audiosfera, dźwięki i szmery spotykane w naturalnym środowisku, w realiach codzienności, stanowią we współczesnej kulturze audiowizualnej ważny impuls doznań sensualnych. Możliwości słuchania i przeżywania muzyki komponowanej są właściwie nieograniczone (kształtują się w zależności m.in. od struktury psychicznej słuchacza, kompetencji […]
Dźwiękowa panorama warszawskiego getta jest pochodną ogromnego stłoczenia jego mieszkańców, ich pauperyzacji i różnych form terroru, jakim było poddawane przez Niemców (Sakowska 1993, Engelking, Leociak 2001). Wydzielona przez okupanta część miasta, w której zamknięto ponad czterystutysięczną społeczność Żydów, przekształca się, a jej nowy obraz dźwiękowy staje się w dla diarystów […]
Nadawanie walorów muzycznych zjawiskom natury czy cywilizacji jest zabiegiem, który można obserwować w licznych wierszach dwudziestowiecznych. „Umuzyczniane” w ten sposób elementy przyrody ożywionej, nieożywionej i zjawiska przyrody, a także elementy i zjawiska cywilizacji zyskują tym samym nowe, bogate jakości brzmieniowe. Poetyckie reprezentacje zjawisk akustycznych natury i cywilizacji, które opierają się […]
Hałas okazuje się zazwyczaj domeną kulturowego nieuporządkowania. Ogłusza, paraliżuje zmysły, wzbudza poznawczy niepokój brakiem czytelnego źródła, przewidywalnego celu i wyobrażalnego sensu, w konsekwencji zaś rodzi strach. Zarazem jednak staje się także symptomem współczesnej cywilizacji, nieuniknioną – choć kosztowną – ceną postępu naukowo-technicznego, produktem mechanizacji życia oraz industrializacji społeczeństwa. Towarzyszy on […]
Zofia Kossak w Nieznanym kraju ukazuje spojrzenie jakby z lotu ptaka na przedwojenny Śląsk: Zofia Kossak : Nieznany kraj: 288-289 Ogromna dolina, równa jak rozesłane radno, ściele się przed wzrokiem. Zamykają ją Beskid i Jura Krakowska. Widać niby na dłoni wieże Piekar, prosto jak strzelił, poszła droga do Jaworzna i […]
Dominacja reprezentacji o charakterze realistycznym sprawia, że w literaturze okresu pozytywizmu zjawiska z zakresu odbioru audytywnego podlegają wyraźnemu zróżnicowaniu ze względu na typ zewnętrznego źródła dźwięków. Doznania słuchowe koncentrują się zarówno wokół międzyludzkich interakcji związanych z praktykami komunikacyjnymi i artystycznymi, jak również skupiają się na odgłosach wydawanych przez naturę czy […]
W poezji Tadeusza Peipera bywa głośno i hałaśliwie: w Oczach nad miastem słychać „huk i chichot” (Peiper 1979: 36), w Nocy zgładzonej rozbrzmiewa „hałas światła” (Peiper 1979: 51), w Kwadransie radości „dzień zagłusza brylant” (Peiper 1979: 70), wielokrotnie pojawiają się krzyki – gołąb „krzyknął światłem” (Peiper 1979: 64), „krzyki więzi […]
Jednym z ważniejszych terminów służących opisowi literackich reprezentacji zjawisk i doświadczeń słuchowych jest fonosfera. Źródeł tego audialnego terminu literaturoznawczego można doszukiwać się we wszelkich dotychczas zdefiniowanych sferach, w tym: biosferze, semiosferze wzorowanej na noosferze (Łotman 1984 i 2000), ale i mnożących się, przez co trudnych do chronologicznego poszeregowania: antroposferze, radiosferze, […]
Dźwięk funkcjonuje w literaturze jako właściwość języka oraz jako składnik świata przedstawionego. Doświadczenie audialne związane jest więc z możliwością rzeczywistej percepcji słuchowej opartej na głośnej lekturze oraz z wytwarzaniem w wyobraźni czytelnika „obrazów” akustycznych. Obydwie formy obcowania ze światem dźwięków poprzez literaturę mogą występować jednocześnie, nie wykluczają się bowiem wzajemnie. […]