Liberaci kwestionują literacką kreację i odbiór preferujące jeden ze zmysłów czy wręcz azmysłowe. Podkreślają rolę mechanizmu działania tekstu-książki w kreowaniu sensu dzieła. W efekcie proponują inną kategorię czytania: lekturę specyficznie wrażliwą na rozmaite doświadczenia sensualne. Literatura odwołuje się do zmysłów poprzez środki opisowe, oddziałując – czy może trafniej: naśladując – […]
Typografia
15 wpisów
Scott McCloud charakteryzował komiks jako medium jednozmysłowe (monosensory medium), wszelkie doznania ujmujące w komunikaty odbierane wyłącznie wzrokiem (McCloud 1994: 89, por. też McCloud 1994: 120). Michał Traczyk stwierdzał zaś dobitnie: „komiks jest gatunkiem niemym” (Tkaczyk 2011: 87). Owo ograniczenie jest jednak wyłącznie pozorne: artyści tego medium bez większych problemów przedstawiają […]
Wiersze dla słuchu i wiersze dla oka: dwie nazwy, które Michaił Gasparow, semiotyk i wersolog rosyjski, wykorzystał dla określenia dwóch skrajnie przeciwstawnych tendencji w literaturze XX-wiecznej. W obu wypadkach pewne środki techniczne zostają wykorzystane do narzucenia odbiorcy ściśle określonego wariantu realizacyjnego wiersza. W wypadku „poezji słuchowej” jest to konkretny wariant […]
W poezji kształt wersu, rozplanowanie wersów różnej długości, ich wcięcia w obrębie strof wskazują, że twórcy przywiązują wagę do formy, jaką ich utwory przybierają w druku. Pozwala to traktować wizualny kształt poezji jako nieobojętny również w wypadku przekładów. Sama typografia może sugerować, że mamy do czynienia z przekładem poetyckim, co […]
Inicjał (łac. initium – początek) to litera rozpoczynająca pierwsze zdanie tekstu (prozą lub wierszem) bądź jego wybranego fragmentu (części, rozdziału, akapitu, kolumny tekstu), różniąca się od pozostałego pisma wielkością (zajmuje kilka wierszy, występuje ponad tekst, wybiega na margines), krojem czcionki, kolorem i ozdobnością. Ostatnia cecha wiąże się z możliwością wprowadzenia […]
Termin „słowografia” opisuje dzieła w szczególny sposób łączące słowo i obraz. To prace przyjmujące zwykle postać zadrukowanych kart papieru, zawierające spójny tekst literacki oraz jednocześnie silnie nacechowane wizualnie (szczególne układy typograficzne, elementy piktorialne) i, niekiedy także, dźwiękowo (Drucker 1996: 128-140). Ich percepcja angażuje zmysły na inne sposoby niźli odbiór utworów […]
Najśmielsze i najbardziej różnorodne międzywojenne eksperymenty łączące dźwięk i grafię odnaleźć można w twórczości futurystów. Nowatorstwo typograficzne często silnie wiązało się tutaj z innowacyjnością fonostylistyczną (co nie musi być regułą (Drucker 2009: 237-248)). Kompozycje, które z perspektywy sensualnego udziwnienia odbioru uznać można na polskim gruncie za rewolucyjne, tworzono jednak zwykle […]
W takich utworach Jacka Dukaja, jak Extensa, Lód, Wroniec czy Król Bólu (zbiór 8 opowiadań i powieści, zawierający m.in. Linię oporu, Oko potwora, Szkołę oraz Króla Bólu i pasikonika) znaleźć można całe spektrum odniesień do ciszy i milczenia. W twórczości tej, niesłychanie odkrywczej lingwistycznie, język intensywnie zwraca sam na siebie […]
Za twórcę wiersza kratkowego, zwanego po łacinie „carmen cancellatum”, uważa się Publiuliusza Optacjana Porfyriusza (I poł. IV w.). Uprawiali tę formę wierszową także Wenancjusz Fortunat, Hraban Maur czy Erhard Cellius (zob. przykład poniżej). Wśród polskich twórców wiersz kratkowanego można wskazać Stanisława Niegoszewskiego, Jana Rackiego, Maurycego Kiełkowskiego, Wawrzyńca Jana Będzińskiego oraz […]
Wiersz labiryntowy zaliczany jest do poezji wizualnej, a jego początki sięgają starożytności, szczególną popularnością cieszył się w czasach baroku. Występuje on w wielu różnych odmianach: labirynt z centrum, labirynt progresywny, labirynty w kształcie krzyża Pseudo-Wenancjusza, labirynty literowe romboidalne (Rypson 2002: 173-176). Jednym z ciekawszych przykładów wiersza labiryntowego jest utwór Jana […]