Krytycznoliteracka tradycja pozytywistyczna była w Młodej Polsce, a zwłaszcza w pierwszym dziesięcioleciu epoki, nieustannym źródłem odniesień (por. Gaworska, Ihnatowicz, Klemm 1986: 181), krytycy młodopolscy korzystali z wypracowanych przez pozytywistów rozwiązań tak w sferze koncepcji teoretycznych, jak schematów argumentacyjnych. Jednym z głównych rysów pozytywizmu było jego nakierowanie na poznawczość, co przejawiało […]
ciało
223 wpisy
Zarzut „chorobliwości” to jedna z bardziej rozpowszechnionych metafor somatycznych w dyskursie krytycznoliterackim Młodej Polski. Posługiwali się tym określeniem nie tylko niechętni nowym prądom w literaturze i sztuce pozytywiści czy krytycy nastawieni konserwatywnie, ale także – niemal równocześnie – autorzy modernistyczni. Wczesna postać metafory „chorobliwości” związana była z pojęciem „nerwowości”. Na […]
Metafory tego typu – zwłaszcza frazeologizmy związane z pulsem, tętnem, sercem – młodopolska krytyka literacka odziedziczyła po pozytywizmie (ich rodowód jest oczywiście jeszcze starszy). I tak np. Piotr Chmielowski pisał o poezji: „owe tętnice silnie pulsujące” (Chmielowski 1985: 86), u Elizy Orzeszkowej „tętna i tchnienia” odnoszą się do inspiracji czerpanych […]
Młoda Polska postrzegała erotyzm jako kwintesencję zmysłowości. Dla wielu pisarzy tamtej epoki prawda erotycznego doświadczenia – przemawiająca w ciele, na wskroś sensualna – jest kluczem do ludzkiej natury. Pozwala rozpoznać sytuację człowieka – odsłania jego wewnętrzny pejzaż, ukazuje sposób umocowania w świecie. Literackie próby zbliżania się do tej prawdy wyrastają […]
Ciało ludzkie rozpatrywane może być z perspektywy biologicznej, uwzględniając niuanse anatomiczne i fizjologiczne, ale jest też pewnym konstruktem kulturowym, wyposażonym w dodatkowe sensy symboliczne. Ciało ujmowane jako twór kultury, a nie natury, stanowi odwzorowanie świata, a zatem staje się swoistym mikrokosmosem. W tym kontekście rozważać można poszczególne jego organy i […]
Największą grupę stanowią ogłoszenia, w których zastosowane środki językowe ( morfologiczne i leksykalne) są tak dobrane, by objąć nimi zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Nadawca poszukujący osób do pracy niejako abstrahuje od ich płci. Ogłoszenia z tej grupy są adresowane do kobiet i/lub mężczyzn. Wśród nich można wyodrębnić kilka podgrup: […]
Różna proweniencja analizowanych przysłów (Przysłowia stanowiące podstawę prezentowanych analiz zostały wyekscerpowane z Nowej księgi przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich pod red. Juliana Krzyżanowskiego.)– ludowa i literacka sprawia, że oddają poglądy na temat kobiet zawarte w literaturze i folklorze. Obraz kobiety utrwalony w przysłowiach zawiera pewien zestaw cech przypisywanych kobiecie i […]
Do ustalenia pełnego zespołu cech przypisywanych potocznie kobiecie, wchodzących do kognitywnej definicji leksemu kobieta, zmierzała ankieta przeprowadzona przeze mnie w 1997 r. wśród 100 studentów (50 kobiet i 50 mężczyzn). Pytania brzmiały (Pytania miały charakter swoiście ukierunkowany, dotyczyły cech kobiety „typowej” i „prawdziwej”. Celem było sprawdzenie czy zmiana modyfikatora przy […]
Założenie, że kobieta i mężczyzna to dwa różne podmioty różnie wyposażone biologicznie (W najnowszych badaniach dotyczących różnic między kobietami a mężczyznami powraca się do starej tezy (popartej nowymi dowodami), że wszelkie różnice między osobami różnej płci mają podłoże biologiczne (Moir, Jessel 1993). ) i kulturowo, posiadające inną tożsamość płciową, w […]
Jednym z ważnych [ K] źródeł konwencji przedstawienia ciała w literaturze romantyzmu – i szerzej w literaturze XIX wieku – była fizjonomika Johanna Caspara Lavatera (1741 – 1801), autora dzieła Physiognomische Fragmente (1775 – 1778). Koncepcja ta – odwołująca się tak do nauki, jak i związana z tradycjami filozofii moralnej, […]