Teoria tekstu graficznego ― jako jedna z konkurencyjnych propozycji opisu „wiersza wolnego” (Sadowski 1999, 2004) ― uwypukla jego związek z konwencją wizualnego czytania poezji. „Wiersz wolny” tylko w lekturze wzrokowej daje czytelnikowi gwarancję poprawnego zidentyfikowania kompozycji utworu. Słuchacz recytacji, który nie zapoznał się z wersją pisaną lub drukowaną, nie może […]
teoria literatury
87 wpisów
Problem wizualności nie odgrywa kluczowej roli w teorii wiersza numerycznego, ponieważ system ten operuje powtarzalnymi schematami metrycznymi złożonymi z jednostek o charakterze dźwiękowym. Wiersz numeryczny ukształtował się w okresie monopolu realizacji ustnej (śpiewu, melorecytacji, recytacji oraz technik pokrewnych) i zgodnie ze tą genezą jest przeznaczony prymarnie do odbioru słuchowego. W […]
Teoretycznie, wygląd wiersza numerycznego nie powinien mieć większego znaczenia. Świadczy o tym istnienie różnych systemów graficznej prezentacji jego wersów (Sadowski 2004: 283-284). Wiersz numeryczny, z jego układami sylab długich i krótkich, akcentowanych i nieakcentowanych, adresowany jest przede wszystkim do słuchu. W praktyce jednak, dominujący dziś, kolumnowy sposób notacji odegrał w […]
Podział na wersy jest jednym z elementów odróżniających wiersz do prozy. Wiersz nakłada na wypowiedź dodatkową delimitację, która jednak nie zawsze jest w jednakowym stopniu dostrzegana przez czytelnika, gdyż odrębność percepcyjna wersu nie musi być prostym powtórzeniem jego odrębności w strukturze formalno-tekstowej. Sposób użycia środków wersyfikacyjnych może stwarzać warunki do […]
Teorię barwy głosu poety Kazimierz Wóycicki przedstawił głównie w czwartym rozdziale Formy dźwiękowej prozy polskiej i wiersza polskiego (1912). W skład koncepcji wchodziły następujące elementy: 1) typologia semantycznych wartości określających „wrażenie akustyczne” (Wóyciki 1960: 41) słuchacza odbierającego różne barwy głosu, 2) opis cech anatomicznych człowieka stanowiących uwarunkowanie dla konkretnych barw, […]
Koncepcja przedstawiona przez Wilhelma Wundta wyróżniała dotyk jako zmysł o kluczowej roli w kształtowaniu się poczucia rytmu u człowieka. Identyfikacja rytmu w bodźcach dotykowych miała być doświadczeniem prymarnym, konstytuującym wzorzec, który następnie umożliwia odczuwanie rytmu także w zjawiskach rejestrowanych wzrokiem a nawet słuchem. Ze względu na rangę Wundta dla tradycji […]
Czytanie w ścisłym rozumieniu jest wieloaspektowym i złożonym procesem przetwarzania informacji uzyskiwanych na podstawie rozpoznania (poprzez dostęp do zachowanych w pamięci informacji) językowych elementów wydobywanych z ciągu znaków graficznych. W trakcie tego procesu zaangażowane są nade wszystko zmysły wzroku i słuchu. W klasycznych ujęciach, w których mamy trzy aspekty czytania: […]
Najprościej media czytelnicze można podzielić na nośniki pisma, media produkcji i dystrybucji pisma, w tym narzędzia pisania, przestrzenie czytania oraz przestrzenie gromadzenia pism. Ze wszystkimi tymi mediami czytelniczymi skorelowane są zmysły, gdyż media te mają zawsze materialną podstawę, a zatem wykorzystują jako konieczne postrzeganie zmysłowe: wzrokiem, słuchem, węchem, dotykiem, czy […]
Za twórcę wiersza kratkowego, zwanego po łacinie „carmen cancellatum”, uważa się Publiuliusza Optacjana Porfyriusza (I poł. IV w.). Uprawiali tę formę wierszową także Wenancjusz Fortunat, Hraban Maur czy Erhard Cellius (zob. przykład poniżej). Wśród polskich twórców wiersz kratkowanego można wskazać Stanisława Niegoszewskiego, Jana Rackiego, Maurycego Kiełkowskiego, Wawrzyńca Jana Będzińskiego oraz […]
Versus quadratus w dosłownym tłumaczeniu to „wiersz kwadratowy”, Julian Tuwim nazywa go „wierszem w kratkę” (Tuwim 2008: 396). Zasada konstrukcyjna tego typu tekstów jest bardzo prosta: tekst czytany poziomo i pionowo brzmi tak samo. Jest to rodzaj literackiej zabawy opartej na wielokrotnym i zróżnicowanym przestrzennie powtórzeniu. Sprawia to, że w […]