LNK Ręce w społecznościach chłopskich należały do niezwykle istotnych części ciała, przede wszystkim ze względu na funkcję użytkową, jaką pełniły w sensualistycznym poznawaniu i porządkowaniu świata. Dwie sprawne ręce pozwalały na pełną samodzielność w codziennych sytuacjach życiowych, jak ubieranie się, mycie czy przygotowywanie posiłków oraz dostarczanie pożywienia do ust, a […]
Folklor
10 artykułów
Akustyczne aspekty kontaktów z sacrum Charakterystyczne dla religijności ludowej wyobrażenie, zgodnie z którym relacje człowieka ze sferą sacrum ukształtowane są na podobieństwo sensualnych relacji międzyludzkich, sprawiało, że ważną rolę w kontaktach z różnego rodzaju istotami „nadprzyrodzonymi” odgrywał zmysł słuchu. W ogólnej perspektywie silnie zaznacza się przekonanie co do dwukierunkowości i […]
Pojęcie muzyki ludowej bywa definiowane rozmaicie, zazwyczaj jednak lokuje się je w opozycji do profesjonalnej, „uczonej” i zapisywanej przy pomocy nut twórczości muzycznej (por. Żerańska-Kominek 1995: 187-188). W polskim piśmiennictwie etnograficznym i muzykologicznym, a także w dyskursie publicystycznym i języku potocznym dostrzec można jednak zarazem wyraźną tendencję do utożsamiania tego […]
W erotykach poetów należących w latach 30. XX wieku do grupy literackiej „Wołyń” – doświadczenie zmysłowej miłości przedstawiane było przede wszystkim jako zanurzanie się w świat magii i baśni, uleganie czarom rzucanym przez ukraińskie czarnobrewe czarownice, zamieszkujące rozśpiewane stepy w okolicach Horynia, Stochodu, Ikwy. Ukraina, owa „stepowa Hellada”, jak nazywano […]
Społeczność wiejska spożywała napoje alkoholowe na co dzień i od święta. Trunki nie tylko gasiły pragnienie czy dogadzały kubkom smakowym co bardziej wybrednych chłopów, ale również zajmowały poczesne swoje miejsce w obrzędach rodzinnych i dorocznych. Towarzyszyły wszystkim świętom i zabawom, umilały posiłki i spotkania z rodziną czy sąsiadami. Wódką przytwierdzano […]
Mówienie i milczenie Usta w społecznościach tradycyjnych postrzegano nie tylko jako otwór cielesny, dzięki któremu dostarczano do organizmu pożywienie zaspokajające głód i uzupełniające rezerwuar życiowej energii. Tę zmysłową część ciała, kojarzoną z wargami, z pocałunkiem, a nawet aktem seksualnym, utożsamiano także z organem odpowiedzialnym za artykulację ludzkiej mowy, niezbędnej do […]
Romantyczne dążenia do odmalowania przystającego do ówczesnej wizji ludowości obrazu kultury chłopskiej sprowadzały się często do manipulowania materiałem folklorystycznym w celu wyeliminowania naturalnych „chropowatości“ rodzimej literatury oralnej. Próby dostosowania folkloru do wymogów kultury oficjalnej prowadziły do wyzucia go z autentyzmu i do infantylizacji, zwłaszcza poprzez usuwanie bądź modyfikowanie elementów wzbudzających […]
W polskiej kulturze ludowej w XIX i na początku XX wieku nie odnotowano wypadków kanibalizmu, potwierdzających, że ludzkie ciało traktowano jako mięso stanowiące składnik potraw rytualnych czy obrzędowych. Jednak spożywanie ciała lub jego części, także wydzielin i wydalin, zarówno osób żywych, jak i zmarłych – w przeszłości stosowano wśród różnego […]
Czym jest sensualizm w religijności ludowej? Sensualizm uznawany jest przez wielu badaczy za jedną z podstawowych cech polskiej religijności ludowej, choć zakres odniesienia tego terminu oraz sposób jego definiowania czy też opisywania bywa bardzo różny i pozostaje przedmiotem dyskusji (Kasprzak 1999: 38, Zowczak 2000: 31). Kategorię tę w polskich badaniach […]
Wizualne znaki sacrum W polskiej religijności ludowej wzrok jest bez wątpienia podstawowym zmysłem, który umożliwia kontakt człowieka ze sferą sacrum i zamieszkującymi ją istotami nadprzyrodzonymi. W artykule tym zajmę się tymi aspektami „naoczności” nadprzyrodzonego, które mieszczą się zasadniczo w kręgu wyobrażeń chrześcijańskich i „okołochrześcijańskich”. Należy jednak zaznaczyć, że zagadnienie to […]