Dla większości bohaterów powieści Przybyszewskiego doświadczanie rzeczywistości łączy opozycyjne perspektywy: głęboką duchową i ułomną zmysłową. Kategorią nazywającą taki typ ludzi, a pojawiającą się w autorskim wstępie do powieści De profundis jest kategoria „sensytywów”, czyli „osób, których wrażliwość zmysłowa przekracza próg tak zwanej »normalnej« możności odbierania wrażeń, eksterioryzacja »ciała eterycznego« – […]
Przybyszewski Stanisław
23 wpisy
Percepcja słuchowa w literaturze jest zjawiskiem odnoszącym się do wszelkiego rodzaju wypełniających świat przedstawiony dźwięków, także tych doświadczanych przy użyciu tzw. słuchu wewnętrznego, wywoływanych z pamięci bądź tworzonych w wyobraźni na kształt zasłyszanych w rzeczywistości. Podmiot percepcji odbiera niekiedy pewne dźwięki swoim „uchem wewnętrznym”. Kwestia to dyskusyjna, czy w ogóle […]
Zjawiska audialne często przykuwają uwagę Przybyszewskiego. Stanowią też składową jego całościowej koncepcji zmysłów i percepcji. Niemal wszędzie tam, gdzie Przybyszewski zanurza się w świat słyszalnego, mamy do czynienia z połączeniem dwóch perspektyw: percepcji pojedynczych bądź zgrupowanych (np. w muzykę) dźwięków oraz, niemal na prawach oczywistości, wrażenia podmiotu owej percepcji (w […]
W dramacie młodopolskim poruszającym problematykę erotycznego pandemonium zmysłów, wyodrębnia się kwestia dotyku. Dowodzi tego upodobanie do scen, w których aktorami są dłonie i usta, ale też istotną rolę odgrywa taktylna aura wnętrz, w jakich toczą się historie miłosne. W przyciemnionych pokojach, w oknach, na podłogach i kanapach rozciągają się miękkie […]
Termin ílinks1Karzeł – Za karła uznaje się osobę o wzroście nie wyższym niż 130 cm. Karłowatość to rodzaj schorzenia, którego najczęstszym powodem są zaburzenia hormonalne, szczególnie niedoczynność przysadki mózgowej. W przypadku tego typu karłowatości osoby chore może cechować dodatkowy niedorozwój płciowy przy normalnej, niezaburzonej inteligencji. Karłowatość bywa też wynikiem krzywicy, […]
Dążność do syntezy sztuk, wyobraźnia synkretyczna, transponowanie wrażeń i myślenie na zasadzie powszechnych powinowactw były charakterystyczną cechą epoki Młodej Polski, zwłaszcza symbolizmu (zob. Podraza-Kwiatkowska 1975: 247-249, 290-293). Bardzo znana była koncepcja powszechnych powinowactw, popularnością cieszyły się literackie transpozycje muzycznych form, czy poetyckie ekfrazy, synestezja wykorzystywana była jako jeden z ważniejszych […]
Teksty Stanisława Przybyszewskiego nasycone są somatycznością, fizjologią i zmysłowością, ale szczególną rolę odgrywa zwłaszcza „wgryzające się” spojrzenie oraz dotyk – cielesna agresja. Z części ludzkiego ciała najczęściej eksponowane są oczy oraz ręce, które pełnią funkcję komunikatorów uczuć. Niejednokrotnie ich przekaz tworzony jest przez eksponowanie objawów somatycznych: „Serce biło prawie spokojnie. […]
W twórczości Stanisława Przybyszewskiego krew i serce to najważniejsze obrazowe media w komunikowaniu emocji i znaczeń. Wykorzystywane są do określenia „ofiarnego” losu twórcy, wskazują na dzieło sztuki „pisane krwią”, są najsilniejszą więzią łączącą kochanków, pępowiną scalającą jednostkę twórczą z rodzinną ziemią, metaforą jądra ziemi, a nawet wszechświata. Przybyszewski świat postrzega […]
Fizjologia krzyku Motyw krzyku często pojawia się w twórczości Stanisława Przybyszewskiego. Jego znaczenie sytuuje się w przestrzeniach teoretycznych (koncepcja sztuki wykrzyku duszy), estetycznych i literackich. Punkt wyjścia semantyzacji i wizualizacji krzyku jest wszakże fizjologiczny. Przybyszewskiego interesowała geneza mowy ludzkiej, źródła i formy pierwszych dźwięków wydawanych przez pierwotnego człowieka, i stworzył […]
Poglądy głównych przedstawicieli empiriokrytycyzmu, Richarda Avenariusa i Ernsta Macha, wywarły znaczny wpływ na myśl filozoficzną końca wieku XIX i początków XX, także w Polsce, gdzie do głównych przedstawicieli empiriokrytycyzmu należeli Józefa Kodisowa, Władysław Heinrich (oboje doktoryzowali się u Avenariusa, podobnie zresztą jak Jerzy Żuławski), Adam Zieleńczyk i Joachim Metallmann (Borzym, […]