Doświadczenia ciała sytuują się w twórczości Gabrieli Zapolskiej pomiędzy fizjologią a metafizyką. Widać to szczególnie wyraźnie w sposobie przedstawiania sytuacji porodu, którego obraz wiąże się ze sposobem rozumienia przez pisarkę istoty macierzyństwa. Jest ono dla Zapolskiej doświadczeniem rozpiętym pomiędzy uwznioślającą kategorią przeznaczenia a fizjologicznym przekleństwem. Poród tę związaną z macierzyństwem […]
literatura
641 artykułów
Gabriela Zapolska w swojej twórczości pyta o kobietę, stąd też jej bohaterkom odebrana zostaje kategoria oczywistości. Poszukując nowego wzoru kobiecości, pisarka każe im porzucić role akceptowane społecznie i poszukiwać własnej tożsamości. Jednym z aspektów tych poszukiwań staje się język, jakim mówią bohaterki. Ich słowom Zapolska przygląda się ze szczególną uwagą, […]
Pokazywanie ciała w ruchu oraz charakteryzujących bohaterów gestów należy do podstawowych strategii pisarzy posługujących się poetyką realistyczną i naturalistyczną. Na uwagę zasługują więc przede wszystkim te przykłady aktywności postaci, które okazują się szczególnie znaczące dla podejmowanej w utworach problematyki. Zarejestrowane przez pisarzy gesty bohaterów służą najczęściej powiadamianiu o ówczesnej obyczajowości. […]
Degeneracja i autoobserwacja Stanisław Przybyszewski już projektując „matrycę” jednostki twórczej założył, że u źródeł genialności tkwi choroba. W swym debiutanckim eseju poddaje fizjologicznej analizie, z perspektywy „lekarza-klinicysty”, konstytucję psychiczną geniusza. Zaczyna od osobowości Fryderyka Szopena, który jest dla niego „najznaczniejszym wyrazicielem duszy histerycznej, wyrazicielem zaburzeń chorych nerwów, jątrzących mąk, nieumiejscowionych […]
W Przypiskach autora do Irydiona Krasiński dał krótki wykład swej historiozofii osnutej wokół kategorii ciała/ duszy/ ducha, myśli będącej zamknięciem epoki arcydzieł i zarazem swoistym otwarciem na nowe ujęcia z przełomu lat trzydziestych i czterdziestych XIX wieku. Oto trzem epokom: starożytności, wczesnej epoce chrześcijańskiej i nadchodzącym wiekom średnim odpowiadają kategorie […]
Na wyłaniający się ze wszystkich tekstów Terleckiego obraz historii jako zmysłowej opresji, której podlegają bohaterowie tych utworów, wpływa m.in. sposób, w jaki pisarz posługuje się zapachem jako elementem ową opresję współtworzącym. To walory zapachowe świata są często tym czynnikiem, który decyduje o sile napierającej rzeczywistości. W wielu utworach Terlecki umieszcza […]
Sposób, w jaki w utworach Władysława Lecha Terleckiego – przeważnie klasyfikowanych jako przynależne do prozy historycznej – pojawia się aspekt postrzegania zmysłowego, wiąże się z kilkoma czynnikami określającymi to pisarstwo. Istotną rolę odgrywa tu najczęściej stosowany tryb narracji: personalność. Wszystkie elementy świata przedstawionego zjawiają się zatem jako zapośredniczone, przefiltrowane przez […]
W pismach Cypriana Norwida słuch jest zmysłem, który – w odróżnieniu od twórczości innych dziewiętnastowiecznych twórców – służy w sposób szczególny docenianiu rozmaitych aspektów ciszy oraz milczenia. Cisza została utożsamiona z najpewniejszym sposobem poznawania wiedzy o tajemnicach ludzkiej egzystencji. Pozbawione dźwięków uniwersum poezji Norwida redefiniuje znaczenie zmysłu słuchu, który został powiązany z […]
Krasiński był przekonany, że w następnej, trzeciej epoce będą inne niż teraz ciała – ciała przemienione (corps glorieux), jak u stygmatyczki, o której pisze w liście do Delfiny Potockiej. Jej ciało – to materia „przetworzona” przez ducha „przez ogromną wiarę”. Stygmatyczka – „zwykle leży jakby pozbawiona życia”; jej ciało „lekkie […]
Aspekt postrzegania wzrokowego w prozie Władysława Lecha Terleckiego pojawia się przede wszystkim w kontekście poznawczym. Choć występuje też motyw deformacji widzenia jako przejawu opresyjnej siły historii, której podlegają bohaterowie, postrzeganie wzrokowe związane jest jednak najczęściej z różnie wykorzystywanym motywem zwierciadlanego odbicia. Protagoniści obserwują własne odbicie w lustrze, a ten obraz […]