Synestezja w poezji Młodej Polski nie była tylko jednym z ulubionych środków artystycznych. Zainteresowania nią wiązało się z przekonaniem, że pozwala ona rozszerzyć granice percepcji i dotrzeć do niedostępnych w inny sposób ludzkiemu poznaniu sfer. Symbolizm jako prąd literacki o podłożu mistycznym nadał synestezji znaczenie rewelatorskie związane z odkrywaniem tajemniczych […]
poezja
11 wpisów
Utworem założycielskim Mickiewiczowskiego dyskursu o ciele i duszy (duchu) mogłaby być Oda do młodości ze słynnym początkiem, będącym wprowadzeniem w krąg już romantycznych wyobrażeń antropologicznych: „Bez serc, bez ducha, to szkieletów ludy; […]” (Mickiewicz 1993: 42). Już w tym miejscu pojawia się też ważny motyw dyskursu antropologicznego poety –oczy,wzrok, spojrzenie. […]
Jednym z aspektów romantycznej samowiedzy stała się, widoczna szczególnie wyraźnie na gruncie niemieckim, opozycja antyku i nowożytności, traktowanej jako romantyczność (opozycja przejęta po poprzednich epokach, ale ukazująca – po zakończonym sporze starożytników i nowożytników – wyższość nowożytności (Wellek 1955: 59)). Opozycja ta zawiera w sobie pary przeciwnych zjawisk: m. in. […]
Szczególnie interesujący wymiar spotkania ciała i ducha w romantyzmie stanowią przedstawienia ciał bytów duchowych, wywodzących się ze świata cudownego, rządzącego się zasadami obejmującymi również świat realny bądź ze świata fantastycznego, groźnego, naruszającego istniejący ład rzeczywistości (Caillois 1967: 31 i nn.). Romantyczne koncepcje metafizyczne doprowadziły do zaludnienia pustki kosmosu, „odczarowanego” przez […]
Zarówno głuchota, jak i niemota są stanami wynikającymi z dwu przeciwstawnych, choć zarazem specyficznie wspólnych, braków. Głuchota – uniemożliwiająca docieranie bodźców słuchowych – staje się znakiem szczególnego rodzaju lęku przybierającego niemal natychmiast charakter metafizyczny. Podobnie sytuacja ma się w przypadku niezdolności mówienia. Tu najbardziej oczywistą konotacją będzie poczucie niemocy twórczej. […]
Filozofia poetycka Leśmiana, jak przystało na koncepcję w dużym stopniu korespondującą z symbolistycznymi teoriami modernistów francuskich i rosyjskich, najważniejsze miejsce przyznała muzyczności, rytmowi. Tymczasem nawet powierzchowne tylko przyjrzenie się praktyce poetyckiej autora Łąki zmusza do dodania, iż motywy spojrzeń, zapatrzeń, obrazy odbić lustrzanych są w tej poezji jednym z najczęściej […]
Częsty w literaturze romantycznej motyw harfy (nierzadko utożsamianej w poezji z lutnią oraz lirą), niezależnie od kontekstu, w jakim został wykorzystany, niemal zawsze uruchamiał postrzeganie wzrokowe, słuchowe i wrażenia dotyku. Powodami kojarzenia tego instrumentu z trzema zmysłami była jego konstrukcja (przede wszystkim struny), sposób wydobywania dźwięków, a także brzmienie: barwa […]
W pismach Cypriana Norwida słuch jest zmysłem, który – w odróżnieniu od twórczości innych dziewiętnastowiecznych twórców – służy w sposób szczególny docenianiu rozmaitych aspektów ciszy oraz milczenia. Cisza została utożsamiona z najpewniejszym sposobem poznawania wiedzy o tajemnicach ludzkiej egzystencji. Pozbawione dźwięków uniwersum poezji Norwida redefiniuje znaczenie zmysłu słuchu, który został powiązany z […]
Romantyzm to epoka, w której możemy obserwować zerwanie z formułą literatury, zakorzenioną w oralności i przejście do pojmowania literatury jako piśmiennictwa (Opacka 1998: 13 i nn.). Można tu np. przypomnieć o eksponowanym przez Kazimierza Wykę przejściu Mickiewicza od „opiewam” do „opisuję” w inwokacji Pana Tadeusza (Wyka 1963: 53 i nn.), […]
Z pozoru mogłoby się wydawać, że zmysł węchu i związane z nim doświadczenie zapachu powinny należeć do uprzywilejowanych zjawisk sensualnych w romantyzmie. Są one przecież szczególnie aintelektualne i emocjonalne (sytuują się bardziej po stronie doświadczania niż poznawania (Merleau-Ponty 2001: 71i nn.)); pozwalają na bezpośredni kontakt ze światem, co stanowiło jeden […]