Jeden z charakterystycznych elementów wielu późnośredniowiecznych traktatów mnemotechnicznych, zazwyczaj kojarzony z przedstawieniami liter wyobrażanych za pomocą przedmiotów o podobnym kształcie (np. skojarzenie litery A z drabiną lub cyrklem), w rzeczywistości bywał dość skomplikowany i różnorodny. Istniało bowiem kilka typów alfabetów wizualnych i mnemotechnicznych. Alfabet mnemoniczny z „Opusculum de arte memorativa” […]
Retoryka
21 artykułów
Wrażenia słuchowe w poezji Macieja Kazimierza Sarbiewskiego można rozpatrywać w różnych kontekstach. Osobnym zagadnieniem mogłaby być np., trudna tu do pomieszczenia, obecność w jego poezji rozmaitych instrumentów muzycznych i ich dźwięków, obecna nie tylko w wierszu Do swej lutni (Lyr II 3, Sarbiewski 1892: 47). Możemy natomiast rozważyć sugestie oralności […]
Wrażenia wzrokowe w poezji Macieja Kazimierza Sarbiewskiego można rozpatrywać biorąc pod uwagę zarówno refleksję nad wzrokowym postrzeganiem rzeczywistości, nad działaniem zmysłu wzroku oraz nad funkcjami oka, jak i swego rodzaju „malowanie słowem” czyli świat kształtów, barw i świateł dostrzegalny w tej poezji. Osobne zagadnienie stanowi emblematyczność poezji Sarbiewskiego, nierozważana tu […]
Zmysły jako źródło poznania przeszłości Antyczni i średniowieczni historycy nie odczuwali potrzeby szczegółowego rozważania zagadnienia źródeł poznania przeszłości, ograniczając się do zwięzłych wzmianek na temat sposobów, w jaki pozyskali wykorzystaną wiedzę (pierwszeństwo przyznać należy zwięzłej rozprawie żyjącego w II wieku retora Lukiana z Samosat Jak należy pisać historię, jednak pierwsze […]
Afekt, podobnie jak harmonia, jest jednym z podstawowych pojęć, które organizuje myślenie o muzyce w dawnych wiekach. Jak pouczały ówczesne traktaty filozoficzne i medyczne, odwołując się do autorytetu Arystotelesa, afekt miał naturę podwójną: psychiczną oraz fizjologiczną, sensualną. Stąd też muzyka, pojmowana zarówno jako aktywność intelektualna jak i sztuka pobudzająca zmysł […]
W Iconologii Cesarego Ripy pamięć przedstawiona jest jako Cesare Ripa : Ikonologia: 308 Kobieta w średnim wieku, mająca na głowie, w charakterze przybrania, skrzynkę jubilerską albo puzderko pełne rozmaitych klejnotów; ubrana jest na czarno, pierwszymi dwoma palcami prawej dłoni szczypie się w koniec prawego ucha, lewą przytrzymuje czarnego psa. Oczywiście […]
Termin energeia jest pojęciem filozoficznym i teoretycznoliterackim. W języku filozofii Arystotelesa oznacza aktywność, aktualizację (Kosman 1984: 55-56; Reale 2002: 71-72), łączy się z Arystotelesowską koncepcją ruchu, choć termin energeia nie jest z ruchem równoznaczny (Ackrill 1965: 122-124). Związek energei z działaniem, wyraźny zarówno w refleksji filozoficznej Arystotelesa, jak i w […]
„Postaciowanie panegiryczne” wymaga przynajmniej dwóch wstępnych wyjaśnień genologicznych: przedmiotem pochwały mogły być: osoby (chwalone poniekąd w każdym momencie życia, por. genetliakon, epitalamium, mowa pożegnalna przed podróżą i powitalna po powrocie, tren) oraz wielorakie rzeczy (miasta, rzeki, konie) czy zwycięstwa, a nawet pojęcia (np. sprawiedliwość). Panegiryk jako gatunek literacki sam był […]
Dominujący w kulturze wzrokowo-słuchowy odbiór świata w przypadku epoki staropolskiej szczególnie widoczny stał się w wieku XVII. Retoryka, która stanowiła podstawę humanistycznego wykształcenia i umożliwiała czynne uczestniczenie w staropolskiej dyskursywnej formacji umysłowej (Dziechcińska 1987: 69; Salmonowicz 2005: 37-38), doskonale wpisywała się w ten kierunek aktywności nadawczo-odbiorczej. Uważne prześledzenie poszczególnych elementów […]
Imagines agentes (wyobrażenia działające, ang. acting images) Wyobrażenia mnemoniczne stanowią drugi niezbywalny element klasycznej sztuki pamięci obok miejsc (loci). O ile te ostatnie przyrównywane są w niej do tabliczek woskowych, o tyle imagines agentes pełnią funkcję liter, którymi „pisze się” w wyobraźni po „tabliczkach”, czyli miejscach mnemonicznych. Z imagines agentes […]