Wśród zamieszczonych w literaturze I połowy XIX wieku opisów doznań polisensorycznych wyróżniają się zestawienia doznań wzrokowych i słuchowych. Ich liczebna dominacja nie wynika tylko z tego, że płyną z sensorów najczęściej wykorzystywanych w życiu codziennym, ale także z tego, że właśnie te dwa typy doznań stanowiły podstawę rozważań romantyków o […]
literatura
641 wpisów
Świat przedstawiony „Pana Tadeusza” prezentowany jest przy pomocy wyobrażeń apelujących do wielu zmysłów czytelnika. Najczęściej są to doznania wzrokowe oraz słuchowe (Kleiner 1989: 485). Rzeczywistość tę charakteryzują czasem także wonie (Kleiner 1989: 483; Bachórz 2003: 63), wrażenia dotykowe i smakowe (Bachórz 2003: 62). Barwy, brzmienia i zapachy wypełniają opisyprzyrody, przedstawienia […]
Częsty w literaturze romantycznej motyw harfy (nierzadko utożsamianej w poezji z lutnią oraz lirą), niezależnie od kontekstu, w jakim został wykorzystany, niemal zawsze uruchamiał postrzeganie wzrokowe, słuchowe i wrażenia dotyku. Powodami kojarzenia tego instrumentu z trzema zmysłami była jego konstrukcja (przede wszystkim struny), sposób wydobywania dźwięków, a także brzmienie: barwa […]
Zaproponowana przez Edmunda Burke’a w 1757 roku (drugie, istotnie poprawione oraz uzupełnione wydanie rozprawy Dociekania filozoficzne o pochodzeniu naszych idei wzniosłości i piękna) koncepcja estetycznej kategorii wzniosłości natychmiast zyskała popularność, która nie ustawała przez kilka kolejnych dziesięcioleci. Własną interpretację owej kategorii, zmieniającą się (Rozważania o pięknie i wzniosłości, 1764, Krytyka […]
W literaturze polskiego romantyzmu można wskazać grupę utworów, których tematem są wspomnienia. Wśród nich wyróżniają się reminiscencje z wydarzeń inicjacyjnych, zamykających okres beztroskiej, naiwnej młodości. Wejście w dorosłość jest w nich ukazane jako przeżycie traumatyczne. Ucieczką przed nim ma być powrót do przeszłości sprzed inicjacji, jednak odzyskanie tego, co utracone, […]
Dążność do syntezy sztuk, wyobraźnia synkretyczna, transponowanie wrażeń i myślenie na zasadzie powszechnych powinowactw były charakterystyczną cechą epoki Młodej Polski, zwłaszcza symbolizmu (zob. Podraza-Kwiatkowska 1975: 247-249, 290-293). Bardzo znana była koncepcja powszechnych powinowactw, popularnością cieszyły się literackie transpozycje muzycznych form, czy poetyckie ekfrazy, synestezja wykorzystywana była jako jeden z ważniejszych […]
Motyw tańca często pojawia się w literaturze staropolskiej jako symbol – przyczyna albo wyraz – radości. Jest to przeważnie radość interpretowana jako domena ziemskiej doczesności, połączonej z zabawą i swawolą; jakkolwiek w szczególnych wypadkach owa doczesność może splatać się z literackimi wizjami zaświatów i niebieskiej szczęśliwości: Anonim : Pozdrawiam cię, […]
Teksty Stanisława Przybyszewskiego nasycone są somatycznością, fizjologią i zmysłowością, ale szczególną rolę odgrywa zwłaszcza „wgryzające się” spojrzenie oraz dotyk – cielesna agresja. Z części ludzkiego ciała najczęściej eksponowane są oczy oraz ręce, które pełnią funkcję komunikatorów uczuć. Niejednokrotnie ich przekaz tworzony jest przez eksponowanie objawów somatycznych: „Serce biło prawie spokojnie. […]
W twórczości Stanisława Przybyszewskiego krew i serce to najważniejsze obrazowe media w komunikowaniu emocji i znaczeń. Wykorzystywane są do określenia „ofiarnego” losu twórcy, wskazują na dzieło sztuki „pisane krwią”, są najsilniejszą więzią łączącą kochanków, pępowiną scalającą jednostkę twórczą z rodzinną ziemią, metaforą jądra ziemi, a nawet wszechświata. Przybyszewski świat postrzega […]
Fizjologia krzyku Motyw krzyku często pojawia się w twórczości Stanisława Przybyszewskiego. Jego znaczenie sytuuje się w przestrzeniach teoretycznych (koncepcja sztuki wykrzyku duszy), estetycznych i literackich. Punkt wyjścia semantyzacji i wizualizacji krzyku jest wszakże fizjologiczny. Przybyszewskiego interesowała geneza mowy ludzkiej, źródła i formy pierwszych dźwięków wydawanych przez pierwotnego człowieka, i stworzył […]